Chính vì lẽ đó, tại kỳ họp thứ tư QH khoá XII, Chính phủ đã trình QH Đề án thí điểm không tổ chức HĐND cấp quận, huyện trở xuống và nhân dân bầu trực tiếp chủ tịch UBND xã. Đây là một mô hình tổ chức bộ máy chính quyền kiểu mới, tuy nhiên sáng 4.11, khi thảo luận về mô hình này, các ĐBQH vẫn còn rất nhiều ý kiến khác nhau...

Bỏ HĐND quận, huyện thì cơ quan nào cử hội thẩm nhân dân?

"Nếu bỏ HĐND quận, huyện vậy thì mối quan hệ của người đại diện nhân dân với các cơ quan tư pháp như thế nào? Cơ quan nào sẽ là người cử ra hội thẩm nhân dân tham gia phiên toà? Đội ngũ cán bộ dôi dư ra sau khi sắp xếp lại bộ máy thì giải quyết ra sao? Nếu thành công thì rất tốt, nhưng nếu đề án không thành công thì hệ lụy của nó rất lớn, ai là người phải chịu trách nhiệm?" - đó là những câu hỏi mà ĐB Nguyễn Thị Tuyến đặt ra khi tham gia thảo luận về đề án.
 
ĐB Tuyến cũng cho rằng, đề án này chưa thuyết phục để ĐBQH thông qua ngay tại kỳ họp này. Không đồng tình với ý kiến này, ĐB Nguyễn Đình Quyền lại rất nhất trí với đề án, ĐB Quyền phát biểu: "Chúng ta làm như thế này là hơi muộn. Dù đề án chưa làm rõ mối quan hệ giữa cơ quan tư pháp với HĐND và chưa có phương án thí điểm để HĐND tỉnh cử hội thẩm cho toà án các huyện, theo tôi HĐND tỉnh cũng không thể ngồi nghe bấy nhiêu huyện lên báo cáo được, vì vậy đề nghị bỏ luôn việc HĐND cử hội thẩm. Các nước trên thế giới họ thường đặt cơ quan tư pháp độc lập với cơ quan hành chính, các cơ quan này không liên quan gì đến với nhau, vì thế nên ta cũng nên bỏ luôn việc cử này".

"Tôi không đồng tình với ý kiến của ĐB Nguyễn Đình Quyền, vì chúng ta không thể đem mô hình nước này áp dụng vào nước kia được, mỗi nước có một đặc thù khác nhau" - ĐB Nguyễn Thị Bích Ngọc - Giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội - đã phát biểu như vậy khi cho rằng lý do bỏ không tổ chức HĐND cấp quận, huyện không có sức thuyết phục.

"Nếu đưa lý do để tinh giản biên chế thì bộ máy của HĐND rất ít vì hầu hết là kiêm nhiệm. Nếu nói hiệu lực không cao, tôi thấy vừa qua nó hoạt động rất tốt đấy chứ, giám sát rất tốt, một lý do nữa cho là chồng chéo thì nguyên nhân chồng chéo là do chúng ta chứ..., vì vậy những lý do này không đủ sức thuyết phục, Bộ Nội vụ cần phải nghiên cứu lại, đánh giá lại xem nó không hiệu quả ở chỗ nào?

Nếu chúng ta vẫn quyết làm thì phải sửa hiến pháp trước, vì người dân người ta sẽ nói rằng QH làm luật thì phải tuân theo luật chứ ai lại cứ vi hiến trước để rồi sửa hiến pháp... Về chức năng giám sát, HĐND là đại diện cho người dân giám sát những việc của UBND, thì vậy nếu giao cho HĐND tỉnh và QH giám sát thì đi xuống các xã giám sát thế nào? Làm sao đi giám sát được?" - ĐB Nguyễn Thị Bích Ngọc nói.

Không đồng tình với quan điểm của nhiều ĐB cho rằng phải sửa hiến pháp trước khi thí điểm áp dụng đề án, Chủ nhiệm UB Văn hoá, giáo dục, thanh - thiếu niên và nhi đồng của QH Đào Trọng Thi cho rằng đây là việc làm thí điểm nên không cần phải sửa hiến pháp, khi mô hình thành công thì mới tiến hành sửa hiến pháp, chứ nếu sửa hiến pháp bây giờ nếu đề án không thành công thì việc sửa lại sai.

Nguy cơ kéo dòng họ bầu chủ tịch xã

Lo ngại việc dân bầu trực tiếp chủ tịch UBND xã sẽ dẫn đến tình trạng các dòng họ trong làng, trong xã kéo bè kéo cánh để bầu cho người thuộc dòng họ mình mà không chọn được người thực sự có tài, có tâm vào vị trí chủ tịch xã; ĐB Đinh Thế Huynh (tỉnh Tuyên Quang) bày tỏ: Việc người dân trực tiếp bầu chủ tịch xã phải được nghiên cứu hết sức kỹ lưỡng và phải có cơ chế giám sát và bãi miễn hết sức chặt chẽ, khoa học, thận trọng vì ở nông thôn tính cục bộ, dòng họ còn rất cao.

"Đưa ra mấy ứng viên để dân bầu cũng phải tính đến mặt không thuận là sau cuộc "giao đấu" bầu lãnh đạo thì vết hằn giữa các dòng họ sẽ để lại bao lâu? Về mô hình nếu không tính toán kỹ thì một huyện sẽ hình thành 2 mô hình khác nhau, từ đó nảy sinh so sánh, suy bì quyền lợi, chính sách giữa các xã với nhau" - ĐB Đinh Thế Huynh nói.

Đồng tình với ý kiến này, rất nhiều ĐB đều cho rằng nếu không tính toán khéo thì sẽ nảy sinh tính cục bộ dòng họ ở nông thôn khi bầu chức danh chủ tịch xã. "Ở nông thôn, dòng họ thường rất lớn nếu cứ kiểu bầu như thế này thì dòng họ nào lớn thì dòng họ ấy có người làm chủ tịch xã mãi à? Nếu bầu kiểu dòng họ như vậy thì vai trò của cấp uỷ Đảng ở đâu? Vai trò lãnh đạo, tổ chức nhân sự của Đảng ở đâu?" - ĐB Chu Sơn Hà đặt vấn đề.

Cũng về vấn đề này, Chủ tịch HĐND TP.Hà Nội Ngô Thị Doãn Thanh đề nghị: "Việc thí điểm thì phải ấn định thời gian thí điểm là bao lâu, không lẽ cứ thí điểm mãi kẻo lại giống như chương trình thí điểm sau cai của TPHCM?". Nhiều ĐB cũng đặt vấn đề dự trù kinh phí cho việc thí điểm là bao nhiêu để QH quyết, thế nhưng trong đề án chưa làm rõ.