Vào dịp đó những đồng nghiệp của chúng tôi ở quê hương của nền Văn minh Đồng thau Đông Sơn (Thanh Hoá) của thời các Vua Hùng dựng nước sẽ đúc một chiếc trống đồng và một thanh kiếm lệnh theo mẫu của người xưa và những biểu trưng chiến thắng của dân tộc Việt Nam ở thế kỷ XX để kính tặng Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Chỉ một năm sau Ngày Toàn quốc kháng chiến, thực dân Pháp đã huy động 12 ngàn quân bất ngờ tập kích lên Chiến khu Việt Bắc mong chớp nhoáng tiêu diệt đầu não Chính phủ kháng chiến. Cuộc tập kích thất bại.
Ngày 20.1.1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký một bản sắc lênh đặc biệt phong quân hàm cho các tướng lĩnh đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Theo sắc lệnh này cấp hàm cao nhất là Đại tướng được phong cho Võ Nguyên Giáp, vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng xuất thân từ một ông thầy dạy sử của trường Thăng Long ở Hà Nội. Một số vị khác được phong cấp hàm Thiếu tướng và riêng vị chỉ huy chiến trường miền Nam là Nguyễn Bình được phong hàm Trung tướng.
Ngày 28.5 năm ấy, tại một ngôi nhà ẩn dưới tán lá rừng của chiến khu và trước Bàn thờ Tổ quốc, khi trao hàm Đại tướng, Bác Hồ nói trong niềm xúc động: "Nhân danh Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà trao cho chú chức vụ Đại tướng để chú điểu khiển binh sĩ làm tròn sứ mạng mà quốc dân giao phó...". Sau này trả lời một phóng viên nước ngoài về tiêu chuẩn để phong hàm cấp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra một nguyên tắc: "Đánh thắng đại tá thì phong đại tá... đánh thắng đại tướng thì phong đại tướng". Vị Đại tướng đầu tiên của quân đội ta năm đó mới tròn 37 tuổi!
Với cấp hàm ấy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã làm tròn "cái sứ mạng mà quốc dân giao phó". Ông đã cùng quân đội và nhân dân của mình đánh thắng "hai đế quốc to". Trong buổi gặp cựu Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Mc Namara khi được hỏi vũ khí nào đáng sợ nhất thì câu trả lời là "Trong lịch sử quân đội cách mạng Việt Nam không có khái niệm "e sợ" bất kỳ loại vũ khí nào của đối phương". Có dịp thân mật được hỏi Đại tướng về một nhiệm vụ ông từng phải gánh vác liên quan đến dân số và gia đình, ông thản nhiên giải đáp rằng đó đều là những vấn đề quan trọng của đất nước và với truyền thống của "Bộ đội Cụ Hồ" thì nhiệm vụ nào cũng hoàn thành!
Với những người làm sử chúng tôi, ông hay kể về ký ức thời học sử và dạy sử. Ông có thể đọc thuộc những bài thơ dài của Phan Bội Châu cổ vũ lòng ái quốc, đọc từng đoạn dài trong "Quốc văn giáo khoa thư" dạy cách sống làm người. Ông say mê nói về các danh nhân lịch sử lớp trước mà ông có thời gần gũi như Phan Bội Châu, Huỳnh Thúc Kháng...
Ông tham dự và tham luận rất nhiều cuộc hội thảo về các sự kiện và nhân vật lịch sử mà chính ông là nhân chứng hay người cùng thời, trong đó có các tướng lĩnh đồng ngũ của ông. Ông kể lại rằng lúc xét đoán vận nước biết chắc rằng để bảo vệ nền độc lập không thể tránh được một cuộc chiến tranh vệ quốc, Bác Hồ cho tìm sách "Việt Nam sử lược" của Lệ thần Trần Trọng Kim, pho sử đầy đủ nhất hồi đó và yêu cầu những đồng chí gần gũi của mình phải đọc để tìm thấy những vũ khí sắc bén từ những bài học của lịch sử.
Võ Nguyên Giáp thực sự là một trong những sử gia hàng đầu của thời hiện đại. Ông tham gia và viết nhiều tác phẩm tổng kết về cách mạng và chiến tranh cách mạng với bút pháp của một người viết sử. Những tập hồi ký chứa đựng những tư liệu và nguồn cảm xúc lịch sử vô cùng phong phú về những trải nghiệm của mình hoà lẫn trong lịch sử của nhân dân, đất nước, luôn hướng về nhân vật trung tâm là người Thầy vĩ đại của mình - Chủ tịch Hồ Chí Minh. Có thể nói rằng khối lượng đồ sộ những điều ông đã viết cũng như cuộc đời phong phú mà ông đã trải khiến cho Võ Nguyên Giáp xứng đáng là một con người góp phần làm nên lịch sử hiểu theo cả nghĩa bóng của một nhà hoạt động cách mạng và nghĩa đen là một sử gia.
Võ Nguyên Giáp luôn nhắc đến câu "Dân ta phải biết sử ta" mở đầu cho "Việt Nam lịch sử diễn ca" của Bác Hồ. Chính vì thế mà ông lo lắng cho cái hiện trạng "mù lịch sử", một khái niệm do chính ông đưa ra trong xã hội hiện tại đang tồn tại trong giới trẻ và đáng lo hơn là ở ngay trong những cán bộ đang kế thừa cái sứ mạng lịch sử mà các thế hệ đi trước giao phó.
Đã ngót trăm tuổi, lẽ thường là đến tuổi nghỉ ngơi để suy ngẫm, nhưng vị Đại tướng của chúng ta vẫn nặng lòng lo cho dòng chảy lịch sử của dân tộc không được hanh thông. Ông vẫn lo lắng cho những di tích và giá trị của lịch sử bị xâm hại; ông vẫn chú tâm nhắc các đồng nghiệp và toàn xã hội phải quan tâm hơn đến việc nghiên cứu để rút ra những bài học dựng nước và giữ nước đặc biệt là bảo vệ chủ quyền toàn vẹn của quốc gia. Ông vẫn viết thư động viên và cảnh báo những khiếm khuyết trong giáo dục lịch sử trong nhà trường cũng như ngoài xã hội.
Mới đây nhất, với tư cách là Chủ tịch Danh dự của Hội Sử học, ông yêu cầu các đồng nghiệp của mình phải nghiên cứu kỹ lưỡng để vào dịp kỷ niệm 1000 năm sắp tới đề xuất việc lấy lại tên gọi "Thăng Long" sắp thiên niên kỷ tuổi thay cho tên gọi Hà Nội mới được đặt cách đây mới một thế kỷ rưỡi...
Với một số sử gia nước ngoài, có người tế nhị khi nhắc đến cấp hàm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, họ thường dùng những cấp hàm cao nhất trong quân đội của họ, ví như "đại tướng 5 sao" cho dù đếm kỹ trên mỗi bên vai ông vẫn là 4 ngôi sao, cấp bậc Đại tướng của Việt Nam vừa đủ tuổi thâm niên kỷ lục tròn một hoa hội. Nhưng điều quan trọng đó chính là những ngôi sao mà Bác Hồ đã trực tiếp đặt lên vai ông như một gánh nặng trách nhiệm và vinh quang.