Theo TS Trần Đình Thiên - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế VN, bản thân hội thảo đã có phần khẳng định người Việt bây giờ đang có vấn đề trong việc đọc sách. Vậy, "người Việt" là những ai? Liệu có phải là một nhóm người yêu sách tụ họp lại hay 80% nông dân VN đang ngược xuôi vất vả thực sự không dám mơ đủ tiền mua sách? Vấn đề thứ hai là, người ta đang đọc gì? Bởi có không ít ý kiến cho rằng nếu cứ đọc như từ trước đến nay thì hoàn toàn không ổn...
PGS-TS Trần Hữu Tá nhấn mạnh, theo thống kê mới của Cục Xuất bản, trung bình mỗi đầu người chỉ có 0,6 bản sách mỗi năm; thử hỏi, có nước nào có tỉ lệ thấp hơn nước ta không? Đây là con số bi đát. Đành rằng ta chưa có cơm ăn thì tạm ăn bắp, ăn khoai, còn hơn là nhịn đói. Nhưng một nền xuất bản mà trong đó 80% sách in ra là sách giáo khoa thì không còn gì để nói thêm.
TS Bùi Trân Phượng - Hiệu trưởng ĐH Hoa Sen - nêu thực trạng thanh niên lên thư viện rất ít, giảng viên phải dúi sách vào tận tay sinh viên mà họ còn không thiết đọc. Nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn chỉ ra nguyên nhân người Việt không mê đọc sách, là ở chỗ: Ở ta không có văn hoá làm sách. Thứ hai, con người nặng về tình, nhẹ về lý, thường thích sống trong đám đông hơn là đơn độc với chính mình - tức là thiếu những phẩm chất mà việc đọc sách đòi hỏi. Khi bản thân người làm nghề trí thức cũng đang còn lười đọc sách, thì đông đảo người dân có xa lạ với sách cũng là dễ hiểu...
Nhìn chung, nhiều nhà nghiên cứu, giáo sư, nhà giáo dục thừa nhận rằng tình trạng không ham đọc sách của người Việt hôm nay xuất phát từ nguyên nhân hệ thống giáo dục không dạy cho học sinh từ bé thói quen đọc sách, thói quen chủ động ghi chép, cách tư duy độc lập, tư duy phê phán. Giáo dục chỉ thiên về áp đặt chân lý, luân lý, không khuyến khích học sinh nghi vấn, phản biện.
Về mặt xuất bản. TS Ngô Tự Lập nhìn nhận: Chưa có nhiều sách hay cho độc giả. Nếu nói đến sách dịch, thì đó là tình trạng vừa thiếu, vừa yếu, vừa lệch lạc, bởi hầu hết tác phẩm quan trọng trên thế giới chưa hề được dịch ra tiếng Việt. Nói đến sách của các tác giả VN, ngoài sách văn học, chủ yếu là thơ và truyện, chúng ta có ít thứ để lựa chọn.
Trong bối cảnh như thế, thật bất công nếu quy kết là người Việt ghét đọc sách. Thậm chí, việc không đọc sách, mà phần lớn là sách dở, cần phải coi là điều đáng mừng. Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Trung: "Tình trạng sách "lá cải" của ta rất độc hại, bởi chúng vô bổ, lãng phí, do số lượng nhiều quá, lại được hợp thức hoá nữa. Những thức ăn "lá cải" này nếu được tiêu hoá, nó sẽ làm dị dạng tinh thần và tâm hồn con người".
Hội thảo đưa ra một số giải pháp để duy trì thói quen đọc sách của lớp trẻ. Trong đó, đáng ghi nhận là trang web sachhay.com khai trương ngày 14.3 như một diễn đàn tranh luận và gợi mở những cuốn sách nên đọc, các nhà xuất bản xây dựng uy tín bằng những tủ sách giá trị như của NXB Tri Thức, trao giải thưởng uy tín hàng năm cho từng lĩnh vực sách xuất bản, thay đổi hệ thống thư viện, tạo ra tủ sách tri thức siêu rẻ, lập tạp chí "Đọc rẻ"...
Theo ông Huỳnh Công Minh - GĐ Sở GDĐT TPHCM - trước mắt, phải thay đổi cách dạy văn trong nhà trường, bằng cách bồi dưỡng cho 60.000 giáo viên TP phải học lại phương pháp dạy trẻ em mê đọc sách. Bởi, theo nhà văn Lý Lan, người ta có thể tự hào vì sống trong những toà building, đi chiếc xe mấy trăm ngàn đô, nhưng nếu không đọc sách thì cũng xem như đang trở lại thời kỳ đồ đá...