Từ bancông ngoài phòng họp nhìn xuống đại lộ 10 làn xe đẹp nhất nước, toàn cảnh khu villa cao cấp với vườn hoa xén tỉa gọn gàng, hồ nước long lanh; ăn trưa gà rán Kentucky và hamburger, uống CocaCola cứ ngỡ mình đang dự họp quốc tế ở Singapore hay Đài Bắc. Cái khu kiểu mẫu cho nhà giàu này được coi là thành công vì đã tạo ra một lối sống "hiện đại" ở Việt Nam lạc hậu của chúng ta.
Một chị Việt kiều Na Uy - từng mua tranh Việt Nam và hết lòng giới thiệu mỹ thuật Việt Nam tới tận sứ sở xa xôi của danh hoạ E. Munch vốn được nhiều hoạ sĩ ta theo phái biểu hiện chủ nghĩa ngưỡng mộ - "than thở": "Tôi dại quá đi đầu tư vào nghệ thuật. Mấy anh bạn tôi rủ mua căn hộ PMH không nghe, giờ họ "thắng" hàng trăm ngàn đôla, còn mình thì tay trắng!". Một tiến sĩ sử học hào hứng: "Đúng là thành công to lớn, từ một vùng đầm lầy nghèo khó PMH đã trở thành mảnh đất giàu có nhất!".
Vâng, đất của người nghèo nay thành "thiên đường ở" của người giàu, thành mảnh đất cho người đầu cơ giàu thêm nữa. Nhìn mây đẹp ngang trời tôi tự hỏi không biết những người nghèo xưa nay ở đâu, họ có giàu thêm được "bằng cái móng tay" của những người thế chỗ họ hay không. Con cháu họ có được làm quét rác, tưới cây, bảo vệ... cho cái building này và các villa kia hay không? Trở vào hội thảo tôi cố lắng nghe xem các đại biểu từ nhà đầu tư, quan chức thành phố tới các "nhà khoa học" học của chúng ta có ai nhắc tới họ và những người nghèo (thu nhập thấp) khác đang chiếm tới không biết 70-80% dân số thành phố hay không.
Trừ cụ Nguyễn Đình Đầu khi nói về sử thành phố có nhắc tới những người trồng lúa, đánh cá và công nhân các nhà máy đầu tiên đã biến của xứ này thành một trung tâm thương mại lớn nhất nước, thì không một diễn giả nào nhắc tới họ cả. TP của tôi là thành phố nhập cư. Ngày đêm nào cũng có người nhập cư. Tối hôm qua vừa là le nhaque (người nhà quê) ở "vùng sâu vùng xa", vùng nghèo khó nào đó, sáng hôm nay họ đã phải trở thành người thành phố và hơn nữa phải lập tức thành người đô thị văn minh hiện đại cơ. Khó hơn mọi chuyện từ xưa tới nay họ từng làm, đất nước ta từng làm. Phải chăng đô thị hoá là "tại" họ, nhờ họ và vì họ?
Cứ theo thống kê từ 1 triệu dân sau 1975 nay là 8 triệu thì rõ ràng 7 triệu là nhập cư chứ sao. Vậy mà dỏng tai nghe không thấy vị nào nhắc đến cuộc sống người nhập cư và vấn đề nhập cư. Hội thảo trên tầng mười hai, nhìn ra mây bay, gió cuốn, đi vào sảnh máy lạnh tôi đọc được hai bằng khen lồng khung kính đẹp chứng nhận: Chủ đầu tư khu đô thị mới PMH đã đóng góp một lần 500 triệu và một lần nữa 300 triệu đồng cho quỹ vì người nghèo!
Người lao động ở dưới kia, trong khói bụi trần ai đừng trách chúng tôi khoa học hão huyền. Chúng tôi đang cao đàm khoát luận, nói chuyện cao sang và làm giàu cùng mây gió để "quy hoạch" đô thị với tầm nhìn xa, rất xa, tới vài chục năm nữa cơ mà!
Nhớ tới lời cảnh báo của một vị cựu lãnh đạo: Đừng gạt người nghèo ra bên lề của phát triển và tăng trưởng.
Ngày Quốc tế Lao động không còn rầm rộ như xưa. Chắc sẽ có lễ lạt, kêu gọi, cùng nhiều tin từ thiện.
Ý nghĩa ngày Quốc tế Lao động là người lao động phải có quyền được lao động để mưu cầu hạnh phúc của cá nhân mình chứ không phải là quyền được nhận từ thiện khi lâm vào cùng cực.