Đó là "thảm cảnh" mà DN và ngành công nghiệp sản xuất kính VN đang phải đối mặt.

Vì đâu nên nỗi?

Theo ông Lê Minh Tuấn - Tổng Thư ký Hiệp hội Kính và Thuỷ tinh VN Vieglass - nguyên nhân chính là do tình trạng gian lận thương mại trong nhập khẩu kính xây dựng vào VN. Đại diện các DN cho biết: Hình thức gian lận thương mại chủ yếu mà các DN đang sử dụng là khai giá trị tính thuế thấp hơn giá trị thực tế từ 50% đến 70%. Với gian lận này, giá sản phẩm nhập khẩu gian lận chỉ bằng 30% - 40% giá thành sản xuất tại VN.

Bên cạnh đó, DN cũng kê khai độ dày của kính nhập khẩu thấp hơn nhằm giảm thuế nhập khẩu. Cùng liên quan đến vấn đề nhập khẩu và thương mại, số đông DN cho rằng, thuế nhập khẩu hiện nay là quá thấp. Với việc nhập khẩu có lợi hơn là sản xuất hoặc mua hàng trong nước, số lượng kính nhập về VN đã tăng đột biến. Riêng hai tháng đầu năm 2009, VN đã nhập khẩu khoảng 4 triệu mét vuông, chiếm 30% thị phần kính xây dựng nội địa.

Tuy nhiên, theo chính Vieglass thì có một phần nguyên nhân rất lớn từ trong nước. Cụ thể, kính tồn kho quá nhiều là do giá thành 1m2 kính sản xuất trong nước cao hơn kính cùng chủng loại, kích cỡ nhập khẩu. Nguyên nhân là do giá dầu (chiếm 30%-40% giá thành sản xuất) trong nước thường cao hơn 20%-30%; cá biệt có thời điểm cao gần gấp đôi so với giá dầu trong khu vực. Do lợi thế về giá dầu và ưu đãi thuế nhập khẩu (5%), kính các nước ASEAN nhập khẩu có giá luôn thấp hơn DN trong nước sản xuất.

Hệ lụy và những kiến nghị

Những nguyên nhân trên đã tác động tức thì và trực tiếp không chỉ đến thị trường, mà đến cả DN, người lao động trong lĩnh vực này của VN. Đại diện Cty kính nổi VN (VFG) cho biết: DN thu hút hơn 400 công nhân. Lúc cao điểm, Cty đạt công suất 30 triệu mét vuông kính.

Nhưng hiện này, DN còn tới 7 triệu mét vuông kính tồn kho, dây chuyền nhà máy chỉ chạy 50% công suất. Lâm vào tình trạng tương tự, ông Nguyễn Mạnh Chấn - Phó TGĐ Cty cổ phần kính Viglacera éáp Cầu - ta thán: Lượng tồn kho quá lớn, Cty đã ngừng một lò sản xuất.

Theo tính toán của Vieglass, đây đang là thời điểm khó khăn nhất đối với DN sản xuất kính. Cả nước có 8 DN thì có tới 6 dây chuyền sản xuất, tương ứng với 47,39% công suất phải ngừng hoạt động. Các dây chuyền còn lại sản xuất cầm chừng, nhưng sản phẩm tồn đọng cũng đã lên tới hơn 34 triệu mét vuông kính, tương ứng với 42% sản lượng sản xuất của năm 2008. Bên cạnh đó, thị phần cũng bị thu hẹp 30%... Những lý do trên đây đã khiến 2 nhà máy phải đóng cửa, ba dây chuyền khác tạm dừng sản xuất, hàng nghìn lao động đã bị dãn việc và có nguy cơ mất việc...  

Từ những hệ lụy này, đầu tháng 5.2009, Bộ Xây dựng đã có công văn gửi Thủ tướng Chính phủ xin ý kiến và thực hiện các giải pháp tháo gỡ. Cụ thể, bộ này đang hoàn thiện thủ tục đưa mặt hàng kính xây dựng vào nhóm các sản phẩm hàng hóa dễ gây mất an toàn cho người. Với biện pháp này, VN sẽ có được hàng rào kỹ thuật quản lý chất lượng phù hợp với thông lệ quốc tế; vừa là biện pháp để kìm chế gian lận thương mại.

Đặc biệt, Bộ Xây dựng cũng kiến nghị Chính phủ áp dụng các chính sách trước mắt để cứu nguy DN sản xuất kính. Cụ thể, bộ này đề xuất phương án giảm 50% thuế VAT đối với sản phẩm kính sản xuất trong nước. Điều chỉnh mức giá dầu FO cho phù hợp với mặt bằng giá khu vực.

Đồng thời, Bộ Xây dựng cũng kiến nghị, một mặt không cấp phép cho DN đầu tư mới cũng như đầu tư nâng công suất sản xuất kính, mặt khác kiến nghị Chính phủ nâng mức thuế nhập khẩu của mặt hàng này như một hình thức tự vệ thương mại. Cũng với nguyện vọng này, các DN trong nước cũng đang kêu gọi Chính phủ thực hiện chính sách khuyến khích các dự án nên sử dụng sản phẩm trong nước. Đây là biện pháp để kích cầu nội địa, giảm nhập siêu và tháo gỡ khó khăn cho DN.