Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, NHNN đang phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện việc chuyển số dư tiền gửi của Kho bạc Nhà nước (KBNN) tại NHTM Nhà nước về NHNN theo một lộ trình nhất định trong năm 2008 (có tin là lộ trình đã xây dựng xong và việc chuyển sẽ bắt đầu từ cuối tháng 4).

Rút về để thực hiện điều hành tiền tệ

Theo luật định, NHNN là NH làm dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ. Một trong những hoạt động của NHTƯ là mở tài khoản và thực hiện các giao dịch cho KBNN. Tuy nhiên, do nhiều lý do, trong đó có hạn chế tầm nhìn trong xây dựng luật nên cách đây 10 năm, Luật NHNN VN đã quy định "NHNN mở tài khoản và thực hiện các giao dịch của KBNN. Ở huyện, thị xã không phải tỉnh lỵ. KBNN mở tài khoản tại một NHTMNN".

Việc cho phép này đã dẫn đến một số hệ quả thiếu tích cực trong việc sử dụng tiền KBNN làm ảnh hưởng đến điều hành tiền tệ và tạo ra một lợi thế về vốn cho NHTMNN đối với các loại hình NH khác.

Theo lý thuyết về thống kê tiền tệ chuẩn của quốc tế thì khoản tiền gửi tại KBNN (nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của Chính phủ phải được để tại NHTƯ). Khi ngân sách Nhà nước (NSNN)  thiếu hụt thanh khoản tạm thời hoặc bội chi, NSNN có thể vay từ  thị trường vốn (dưới hình thức bán tín phiếu và trái phiếu kho bạc); Vay NHTƯ có lãi suất và vay nước ngoài.

Ngược lại, khi NSNN thừa vốn tạm thời nhàn rỗi chưa sử dụng, NSNN có thể cho vay qua đêm/ cho vay ngắn hạn vài ngày trên thị trường đối với các định chế tài chính. Nếu là khoản tiền gửi của Chính phủ  thì không được tính trong tổng phương tiện thanh toán, nhưng thực tế ở VN khoản tiền gửi này do Bộ Tài chính gửi tại các NHTMNN, NH đã sử dụng nguồn tiền này và làm gia tăng tín dụng tức là làm mức cung tiền vào lưu thông tăng lên.

Theo số liệu đến cuối năm 2006, số dư tiền gửi KBNN tại NH khoảng 43,5 ngàn tỉ đồng, đến cuối năm 2007 là 52,7 nghìn tỉ đồng. Tuy chỉ chiếm khoảng trên dưới 5%/tổng nguồn vốn huy động của các NHTMNN nhưng trong tài sản nợ của NH, tiền gửi KBNN được coi là nguồn vốn huy động. Vì vậy, NH đã sử dụng tiền gửi KBNN để cho vay đối với nền kinh tế.
 
Với hệ số tạo tiền qua hoạt động tín dụng thì đây là một con số không nhỏ gây sức ép lên lạm phát, làm NHNN khó có thể thực hiện tốt được việc điều hành tiền tệ theo mục tiêu kiềm chế lạm phát. Đó là lý do vì sao tháng 2.2008, Thủ tướng Chính phủ, theo đề xuất của NHNN, đã chỉ đạo Bộ Tài chính phải thực hiện việc chuyển số dư tiền gửi của KBNN tại các NHTMNN về NHNN để bảo đảm tạo điều kiện thực hiện tốt việc điều hành chính sách tiền tệ. 

Chủ trương này được đồng tình cao vì đứng về góc độ kinh tế vĩ mô thì việc rút tiền KBNN về NHTƯ là hoàn toàn đúng đắn và tuân theo nguyên tắc thống kê chuẩn của quốc tế. Việc này sẽ góp phần làm giảm lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Bên cạnh đó, tiền gửi tại NHNN sẽ giúp Chính phủ chủ động hơn trong việc giải ngân cho các  dự án, chủ động trong chi tiêu công.

Tài chính: Một số NHTMNN sẽ gặp khó

Tiền gửi KBNN tuy tính ổn định không cao (thường xuyên biến động vì nhu cầu chi tiêu của  Nhà nước) nhưng lại  là nguồn vốn giá rẻ vì lãi suất phải trả cho các khoản tiền gửi không kỳ hạn chỉ ở mức 2,4%/năm, chi phí huy động lại rất thấp. Vì vậy, những năm qua các NHTMNN cạnh tranh khá quyết liệt để huy động được nguồn này. Trong số 52,7 nghìn tỉ đồng tiền KBNN tại NH hiện nay thì NNNo&PTNTVN chiếm khoảng trên 40%, số còn lại chủ yếu của NHCTVN và NHĐT&PTVN.

Với dư luận,  52,7 nghìn tỉ đồng là một con số rất lớn vì có sự so sánh với ảnh hưởng của việc các TCTD mua 20,3 nghìn tỉ đồng tín phiếu bắt buộc ngày 17.3 vừa qua. Tuy nhiên, như đã đề cập ở trên, đối với tổng nguồn vốn của các NHTMNN thì tỉ trọng số dư tiền gửi KBNN là khá nhỏ. Số tiền gửi này nếu cho vay hết chỉ chiếm 11,2% tổng dư nợ VND của khối NHTMNN.

Hiện nay tỉ lệ sử dụng vốn huy động để cho vay của các NHTMNN còn thấp hơn nhiều so với các loại hình NH khác. Vì vậy, việc rút tiền gửi KBNN về không gây căng thẳng về vốn khả dụng cho các NHTMNN nói chung như dự đoán của một số người.

Giám đốc một chi nhánh NHNo&PTNT nói: "Việc chuyển số dư tiền gửi KBNN về NHNN không ảnh hưởng nhiều đến khả năng vốn của NH, nhưng có ảnh hưởng đến tài chính vì với giá huy động thấp như thế thì cứ 1.000 tỉ đồng tiền gửi KBNN phải gánh cho 3.000 tỉ đồng huy động từ DN và dân cư. Tuy nhiên, ảnh hưởng về tài chính cũng chỉ ở một số chi nhánh, Sở giao dịch có số dư tiền gửi KBNN lớn. Với đại đa số các chi nhánh khác thì không đáng kể vì hầu như không có loại tiền gửi này".