Mua trái phiếu để tham gia thị trường mở

Nếu xét về mặt lợi nhuận đơn thuần thì trong bối cảnh lãi suất kinh doanh NH cao như hiện này, việc đầu tư vào CK là lỗ.  Bên cạnh đó, tính thanh khoản của các loại trái phiếu và CP trong 6 tháng đầu năm  rất thấp.

Từ nửa cuối năm 2007 đến nay, có những thời điểm khó khăn trong thanh khoản ngắn hạn đối với VND, việc huy động vốn từ cá nhân, tổ chức và các NH khác không dễ dàng, nên các NHTM trông đợi nhiều vào nguồn tiền thu được từ việc bán CK trên TTM. Tuy nhiên, theo quy định hiện nay của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), chỉ có tín phiếu NHNN, trái phiếu chính phủ (tín phiếu và trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình TƯ, trái phiếu đầu tư do NH Phát triển VN phát hành) và trái phiếu chính quyền địa phương của Hà Nội và TPHCM mới được mua/bán trên TTM.

Do vậy, trong những tháng đầu năm 2008, chủ yếu chỉ có các NHTM NN mới tiếp cận được nhiều vốn từ TTM, do các NH này có CK đủ tiêu chuẩn giao dịch. Đây là một lợi thế vì  mức LS  vay trên TTM thấp  hơn hẳn LS thị trường liên NH (chỉ từ 9%-14%/năm, trong khi các khoản vay liên NH có thời điểm lên đến 30%/năm). Trước đây, đã có hiện tượng một số NHTM nhà nước vay TTM về cho vay lại các NHTMCP, hưởng chênh lệch LS.

Để tăng khả năng tiếp cận vốn từ TTM, từ tháng 3.2008 đến nay, các NHTMCP đã tăng cường mua trái phiếu chính phủ (chủ yếu mua lại của các chi nhánh NH nước ngoài và NHTM nhà nước, ít tham gia đấu thầu trực tiếp). Chỉ tính riêng tại Hà Nội, cho đến cuối năm 2007, hầu như chưa có NHTMCP nào đầu tư vào trái phiếu chính phủ, nhưng đến cuối tháng 6.2008, số dư đầu tư trái phiếu chính phủ đã lên trên 3.500 tỉ đồng.

Cần xem xét giá trị CK  trong tỉ lệ chi trả

Hiện có ý kiến của nhiều chuyên gia tài chính và một số NH về việc xếp khoản mục CK đầu tư và CK kinh doanh vào loại tài sản "có" có thể thanh toán ngày trong quy định tỉ lệ khả năng chi trả của tổ chức tín dụng (tỉ lệ giữa tài sản "có" có thể thanh toán ngay và các tài sản nợ đến hạn thanh toán trong một thời gian nhất định 7 ngày và 1 tháng) tại Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN, ngày 19.4.2005 của NHNN.

Theo QĐ 457 thì tài sản "có" có thể thanh toán ngay của một NH gồm cả các loại CK do Chính phủ, do tổ chức tín dụng (VN và các nước thuộc khối OECD) phát hành hoặc bảo lãnh và các loại CK khác. 

CK do Chính phủ phát hành hoặc bảo lãnh thì mức độ rủi ro bằng không và có thể bán cho NHNN để lấy tiền ngay lập tức. Nhưng CK của  các TCTD  và các loại CK khác, đặc biệt là trái phiếu (CP) DN tại nhiều thời điểm (như hiện nay) rất khó thanh khoản. Ngay trên thị trường liên NH, các NH cho vay phần lớn chỉ nhận cầm cố trái phiếu NH, hầu như không nhận cầm cố trái phiếu DN.

Vì vậy, việc tính giá trị các khoản CK do tổ chức tín dụng phát hành/bảo lãnh và các CK khác vào tài sản "có" có thể thanh toán ngay, khiến các cơ quan quản lý có thể đánh giá sai về khả năng chi trả của một TCTD. Nhìn số liệu, một  TCTD đảm bảo khả năng chi trả, nhưng thực tế có thể lại không nếu giá trị CK đầu tư khác của TCTD lớn, vì loại CK này rất khó có thể chuyển đổi thành tiền mặt trong thời gian ngắn (7 ngày cho đến 1 tháng). Và khi đánh giá không đúng về khả năng chi trả của một tổ chức tín dụng sẽ để lại hệ luỵ rất lớn cho công tác quản lý và rủi ro cho người gửi tiền.