Hội thảo thu hút gần 100 đại biểu đến từ 12 CĐ ngành TƯ, 24 LĐLĐ tỉnh, thành phố phía bắc và đại diện của Bộ LĐTBXH, Phòng Thương mại - Công nghiệp VN (VCCI), Liên minh HTX VN. Hai vấn đề được quan tâm đặc biệt tại hội thảo là đối thoại, thương lượng tập thể và sửa đổi Luật CĐ cho phù hợp với tình hình mới.

Vướng mắc trong hoàn thiện thể chế LĐ

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Vụ trưởng phụ trách quan hệ LĐ, Bộ LĐTBXH - khi trình bày tại hội thảo, đã cho rằng: Việc thành lập Uỷ ban quan hệ LĐ là một bước tiến mới trong hoàn thiện thể chế về quan hệ LĐ tại VN. Ngày 17.5.2007, Thủ tướng Chính phủ đã ký QĐ số 68/2007/QĐ-TTg thành lập Uỷ ban quan hệ LĐ quốc gia.

Tuy nhiên ở cấp địa phương (tỉnh, thành phố) thì việc hình thành uỷ ban theo cơ chế 3 bên còn nhiều vướng mắc. Vướng mắc lớn nhất là không xác định được tổ chức nào sẽ hội tụ đủ các điều kiện để đại diện đầy đủ cho giới chủ sử dụng LĐ trong cơ chế 3 bên.

Theo cơ cấu của ủy ban ở cấp TƯ, có 3 tổ chức đại diện cho người sử dụng LĐ là: VCCI, Liên minh HTX VN và Hiệp hội DN vừa và nhỏ VN. Việc xác định tổ chức đại diện cho NLĐ và người sử dụng LĐ ở cấp TƯ đã là vấn đề khó, ở cấp địa phương càng khó hơn, không những đối với VN mà đối với hầu hết các nước.

Bởi vậy, tiêu chí để lựa chọn tổ chức đại diện cho hai đối tác trong quan hệ LĐ do ILO đưa ra là tổ chức "mang tính đại diện nhất" chứ không phải là "duy nhất", nghĩa là trong số các tổ chức đại diện thì tổ chức nào có số hội viên chiếm đa số nhất, thực chất nhất sẽ được chọn là đại diện.

Về lâu dài, nên hình thành một tổ chức hoặc hiệp hội mang tính chất hợp nhất, mang tính chất toàn quốc và bao phủ gần như toàn bộ các DN có quan hệ LĐ. Trong thực tế, một số vấn đề "nóng" về quan hệ LĐ lại chủ yếu xảy ra và được xử lý ở cấp địa phương. Ví dụ trong những năm gần đây, các tranh chấp LĐ và đình công nổ ra chủ yếu ở 3 tỉnh và thành phố có mức độ tập trung công nghiệp cao là TPHCM, Đồng Nai và Bình Dương.

Trong khi đó, ở nhiều tỉnh khác, nhất là những tỉnh mà công nghiệp còn phát triển ở mức khiêm tốn thì quan hệ LĐ lại chưa phải vấn đề "cộm". Từ thực tế đó, việc thành lập một cơ chế phối hợp theo mô hình ủy ban quan hệ LĐ có thể được thành lập ở một số tỉnh, thành phố tùy theo yêu cầu thực tế.

Theo đại diện Bộ LĐTBXH, chức năng, nhiệm vụ và hoạt động của cơ chế LĐ liên ngành cấp tỉnh cũng sẽ khác so với ủy ban ở cấp trung ương. Nếu như Uỷ ban quan hệ LĐ ở cấp TƯ có nhiệm vụ tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ về cơ chế, chính sách về quan hệ LĐ, thì ở cấp tỉnh, nhiệm vụ chính của cơ chế liên ngành về quan hệ LĐ sẽ là sự phối hợp của các bên trong việc triển khai các hoạt động thúc đẩy quan hệ LĐ lành mạnh, phòng ngừa tranh chấp LĐ và đình công ở DN.

Việc thành lập ủy ban quan hệ LĐ cấp địa phương sẽ là một bước tiến lớn trong việc hoàn thiện thể chế về quan hệ LĐ cho phù hợp với quy luật của kinh tế thị trường.

Cần thiết phải sửa đổi Luật CĐ

Hội thảo cho rằng, Luật CĐ (ban hành năm 1990) đến nay nhiều điều đã không còn phù hợp và cần phải nhanh chóng sửa đổi. Theo Ban Pháp luật Tổng LĐLĐVN, việc sửa đổi, bổ sung Luật CĐ phải xuất phát từ những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội khách quan trong tình hình mới; phù hợp với thể chế kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế.

Luật CĐ sửa đổi phải kế thừa những nội dung tiến bộ, còn phù hợp của pháp luật về CĐ hiện hành, đồng thời khắc phục được những hạn chế, bất cập; tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện quyền CĐ của NLĐ, của tổ chức CĐ trong các thành phần kinh tế, các cơ quan, đơn vị, DN.

Cần quy định rõ hơn các quyền thành lập, gia nhập và hoạt động CĐ của các đối tượng CNVC-LĐ trong các loại hình DN thuộc mọi thành phần kinh tế (trong đó nghiên cứu để có thể mở rộng quyền CĐ tới LĐ VN đang làm việc tại nước ngoài, LĐ ở khu vực phi kết cấu và xác định lại chính xác, hợp lý theo hướng thu hẹp lại quyền gia nhập, hoạt động CĐ của người sử dụng LĐ, người quản lý doanh nghiệp).

Kèm theo đó là các điều kiện, trình tự, thủ tục thành lập CĐ (trình tự, thủ tục, điều kiện thành lập CĐ chỉ điều chỉnh mối quan hệ giữa CĐ với cơ quan nhà nước, đơn vị, DN, không điều chỉnh mối quan hệ trong nội bộ tổ chức CĐ trong việc thành lập CĐ); các quyền cơ bản của tổ chức CĐ và trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan nhà nước, đơn vị, DN trong việc đảm bảo thực hiện các quyền của tổ chức CĐ.

Trách nhiệm của Nhà nước, các cơ quan nhà nước, đơn vị, DN trong việc bảo đảm thực hiện các quyền của tổ chức CĐ phải được quy định sâu và cụ thể hơn. Luật CĐ sửa đổi sẽ phải thể hiện một cách đầy đủ những nội dung trên, trong đó có các quyền, trách nhiệm chung, cơ bản của NLĐ, CĐ và của DN trong quan hệ LĐ liên quan đến việc làm, HĐLĐ, tiền lương, TƯLĐTT, tranh chấp LĐ, đình công.

Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐVN Mai Đức Chính: "Cơ chế 3 bên với sự tham gia của Nhà nước- CĐ- người sử dụng LĐ là một trong những cơ chế đối thoại xã hội và quản lý rất quan trọng, hiệu quả trong việc hoạch định và thực thi các chính sách về LĐ xã hội. Tuy nhiên ở VN, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà cơ chế 3 bên và đối thoại xã hội vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra của quan hệ LĐ trong cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế. Hội thảo "Cơ chế 3 bên và đối thoại XH- kinh nghiệm quốc tế" sẽ là cơ hội tốt để cán bộ CĐ cập nhật, nắm bắt thông tin và kinh nghiệm để không ngừng nâng cao vai trò của tổ chức CĐ trong cơ chế đối thoại, góp phần quan trọng nhằm xây dựng mối quan hệ LĐ hài hoà, ổn định và tiến bộ...". Ông Jan Sunoo - Cố vấn trưởng dự án quan hệ LĐ của ILO tại VN: "Câu hỏi quan trọng cần được nêu lên là tại sao NLĐ lại đình công thay vì sử dụng thương lượng tập thể để đạt được mong muốn và CĐ có thể làm gì để giáo dục NLĐ? Với thực tế của VN, có thể nói một trong những nguyên nhân của tình trạng trên là do nhiều vai trò mà CĐ đảm nhiệm trong DNNN không còn phù hợp với các DN tư nhân và DN có vốn đầu tư nước ngoài. Người LĐ bối rối không hiểu vai trò cốt yếu của CĐ là vận động cho thành công của DN hay là đấu tranh cho lợi ích của NLĐ? Trong bối cảnh đó, việc tích cực lãnh đạo và phổ biến thương lượng tập thể sẽ là biện pháp tốt nhất để NLĐ tiếp tục cải thiện mọi mặt cuộc sống của mình...".  H.Q ghi