Đây là nỗi khổ của cả hai phía: Từ người mua vé đến nhà ga! Liệu có lời giải nào cho bài toán này?
Vạn người về quê ăn Tết
Nhớ lại hơn 3 năm trở về trước, cứ đến dịp này, ai ra ga Sài Gòn (SG) có lẽ không khỏi rùng mình khi thấy không dưới cả vạn người chầu chực suốt đêm ngày, chịu đói chịu khát, chịu nóng nực (và không ít người kiệt sức đến ngất xỉu), mất tiền, mất đồ... mà chưa chắc đã mua được vé!
Tại sao lại có lượng người tăng lên đột biến như vậy tại ga SG? Đó là vì từ khi TP.Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận như Đồng Nai, Bình Dương, Long An... thành lập các KCN-KCX đã thu hút hàng chục vạn lao động từ các tỉnh phía bắc vào làm ăn và sinh sống. Người Việt Nam có truyền thống là đi làm ăn sinh sống nơi xa, dù giàu hay nghèo thì đến Tết cũng phải về quê để thắp cho ông bà tổ tiên nén hương, gặp mặt bố mẹ, anh em họ hàng...
Không ít người biết về dịp Tết là đi lại khó khăn vất vả, muốn về dịp khác trong năm, nhưng chẳng được! Đó là bởi lẽ: Đồng lương lao động được hưởng quá thấp, chỉ đủ cho sinh hoạt tối thiểu, không đủ tích luỹ, cho nên người lao động mong cuối năm có chút tiền thưởng mà về quê. Hơn nữa, nguy cơ mất việc luôn rình rập người lao động, vậy nên có ốm đau họ còn không dám nghỉ, huống gì xin nghỉ để về quê.
Không ít chuyện đau lòng khi cha mẹ hay người thân qua đời, người lao động không có tiền hoặc không dám nghỉ để về, đành thắp nén hương hướng về quê mà tạ lỗi bất hiếu...! Từ những tình cảnh trên, chẳng phải đến Tết mà tất cả những người lao động xa quê đã dám về quê.
Quá nghèo, chưa chắc đã đủ tiền mua vé tàu xe, mà chẳng lẽ về quê tay không, không có được chút đồng quà tấm bánh cho ông bà, bố mẹ, cho các em? Vì vậy còn có cả nghìn, cả vạn người Tết đến không được về quê. Ba ngày Tết, nhất là chị em, ôm nhau ngồi khóc vì nhớ quê, nhớ người thân!
Chính vì lẽ đó, cảm thông với người lao động, tổ chức công đoàn các cấp hàng năm đều có tổ chức đón Tết cho những người lao động xa quê - những mong an ủi cho họ được phần nào...
Chính vì cả hàng vạn người lao động ở phía bắc xa quê chỉ về quê vào dịp Tết, nên mới xảy ra tình cảnh khổ sở cho cả người mua vé đi tàu lẫn nhà ga. Gần chục năm qua, cứ đến dịp Tết là ga SG (và chỉ có ga SG) trần lưng ra chịu mọi sự kêu ca và phê phán. Nếu mọi người chỉ cố gắng tìm hiểu một chút, thì sẽ thấy bài toán giải quyết tàu Tết ở ga SG là bất khả thi! Đó là vì: Đường sắt là đường độc đạo!
Bình thường, hàng ngày có 5 đôi tàu chạy hướng bắc - nam và ngược lại (mà mọi người vẫn quen gọi là tàu Thống Nhất). Cả năm, trừ dịp Tết, hầu như lượng khách đi tàu này chỉ đạt 70-80%/chuyến, trong đó không ít chuyến chỉ đạt 30-40%. Vì thế, ngành ĐS phải lấy doanh thu của vận tải hàng hoá bù cho vận tải hành khách.
Đến dịp Tết, ngành ĐS đã phải tăng lên 13 đôi tàu Bắc - Nam. Sẽ có người hỏi: Tại sao không tăng số tàu chạy lên nữa, hoặc nối thêm toa để đáp ứng nhu cầu? Điều đó là không thể được. Bởi lẽ, ngoài tàu Bắc - Nam còn có những đoàn tàu tuyến ngắn, tàu hàng (các chuyến tàu hàng không quan trọng là dịp Tết, ngành ĐS phải dừng lại hết), số toa, số đầu máy có hạn và đường chỉ có một.
Hơn nữa còn vấn đề an toàn. Chỉ một tính toán không đúng lịch trình chạy tàu, sự cố của một đoàn tàu là đã để xảy ra tai nạn hoặc chậm tàu đến hàng giờ và cả chục giờ như không. Cũng như đoàn tàu dài quá mức cho phép không an toàn khi lên xuống đèo, qua cầu hầm, qua đường cong...
Có lẽ, cũng ít ai biết rằng, để tăng số đôi tàu chạy phục vụ Tết, mà các đoàn tàu từ Bắc vào Nam vào dịp này hầu như chỉ có 20-30% hành khách, những ngày áp Tết chỉ còn 10-15%, nhưng vẫn phải chạy vì nếu không không có tàu để chạy ra.
 |
| Mua vé tàu tết tại ga Sài Gòn - không còn cảnh chen chúc. |
Mất tiền nhắn tin còn hơn xếp hàng!
Không thể đáp ứng được nhu cầu lượng người đi vào dịp Tết, Cty vận tải hành khách đường sắt Sài Gòn (VTHKĐSSG) và ga SG chỉ còn cách là làm thế nào để giảm bớt nỗi vất vả của người mua vé tàu. Từ suy nghĩ đó, cách đây 3 năm, ga SG chuyển sang hình thức đăng ký mua vé qua mạng. Tuy còn không ít trục trặc và nhiều người chưa thích nghi, nhưng đa số là hoan nghênh.
Và, điều quan trọng nhất là đã giảm hẳn lượng người đến chầu chực ở ga. Tiến tới một bước nữa, ngay từ tháng 4 năm nay, Cty VTHKĐSSG đã hợp đồng với một Cty phần mềm máy tính, nghiên cứu phần mềm bán vé qua mạng. Mọi cuộc thử nghiệm và đưa vào áp dụng 2 tháng qua đã thành công.
Nhưng không hiểu sao ngày 14.11 (ngày 15.11 là chính thức bán vé tàu Tết) lại bị trục trặc nên buộc nhà ga phải chuyển sang phương án đăng ký mua vé qua tin nhắn do Cty TNHH Lá Bốn Cánh ở TPHCM đảm nhận. (Hệ thống nhắn tin xếp hàng SQS của Cty Lá Bốn Cánh đoạt giải nhất cuộc thi "Trí tuệ Việt Nam" năm 2007 do Báo Lao Động tổ chức).
Thử hình dung, số vé bán cho đợt cao điểm dịp Tết năm nay là 41.000 vé (trong đó đã dành bán cho đăng ký mua tập thể 22.400 vé), bán qua điện thoại 5.400 vé. Còn lại bán qua đăng ký nhắn tin 13.300 vé, vậy mà số tin nhắn đăng ký mua vé là khoảng 36.000 tin. Cứ cho là có người nhắn nhiều tin thì cũng còn ít nhất là trên 3 vạn người có nhu cầu mua vé. Trên 3 vạn người này đổ dồn đến ga xếp hàng mua vé thì cơ cực đến chừng nào?
Có đến nhà ga SG những ngày bán vé tàu Tết vừa qua, mới thấy được kết quả to lớn của việc đăng ký qua nhắn tin. Liên - làm công nhân KCN Đồng Nai đã được 5 năm, đang chờ mua vé - cho biết: "Dù có phải chờ từ sáng đến giờ hơn 2 tiếng, có mệt, nhưng yên tâm là mua được vé. Chứ như trước kia, chúng em phải thay nhau xếp hàng vì không dám bỏ việc. Vậy mà có khi gần đến lượt lại hết vé".
"Thế nhắn tin, mất tiền mà không đăng ký được thì sao?" - tôi hỏi. "Có phải người nào nhắn tin mà cũng đăng ký được đâu. Dù từng đồng đối với chúng em là rất quý, nhưng thà mất kể cả mươi mười lăm nghìn, còn hơn là phải đến xếp hàng. Đến xếp hàng thì phải mất tiền xe đi về, phải ăn phải uống giá cắt cổ, còn tốn gấp nhiều lần nhắn tin" - Liên trả lời.
Mong hành khách rộng lòng
Khi chúng tôi đề cập liệu còn giải pháp nào tốt hơn cho việc bán vé đi tàu ngày Tết, thì cả ông Vũ Tá Tùng - Tổng Giám đốc Cty VTHKĐSSG và bà Nguyễn Thị Thanh Phương - Trưởng ga SG - đều cười buồn: Đến bao giờ đường sắt VN có được đường đôi như nhiều nước khác thì mới đáp ứng được nhu cầu đi tàu Tết. Còn cứ như hiện nay, thì dẫu có giải pháp nào đi chăng nữa cũng khó tránh được lời than phiền, trách móc.
Dù vậy, chúng tôi vẫn muốn gửi lời xin lỗi đến những người không mua được vé vì những trục trặc và phiền hà không đáng có. Đồng thời cũng mong muốn mọi người, không chỉ năm nay mà cả những năm sau, rộng lòng khi phán xét chúng tôi. Bởi, không chỉ ngày Tết, mà cả ngày thường vẫn có cả hàng ngàn lượt người qua ga, là chuyện đôi lúc, đôi khi hành khách không vừa lòng thái độ phục vụ hay lời ăn tiếng nói, chuyện khó tránh khỏi - vì tất cả CBCNV chúng tôi cũng chỉ là những người bình thường...!
Từ những lời như tâm sự, giãi bày của ông Tùng, bà Phương, tôi nhớ tới điều mà anh Khuất Minh Trí - Chủ tịch Công đoàn TCty Đường sắt VN - đã có lần trao đổi: Công nhân lao động ĐS có đặc thù riêng so với các ngành giao thông vận tải khác, đó là: Không có ngành GTVT nào mà sự gắn bó giữa số lượng hành khách đông với người phục vụ trên cùng quãng đường có thời gian lâu như thế. Chính vì thế mà sự phức tạp cao hơn, đòi hỏi tinh thần phục vụ cũng cao hơn, trong khi điều kiện để phục vụ cho hành khách đi tàu còn thiếu thốn trăm bề.
Và cũng chính vì thế mà khiếm khuyết dễ bộc lộ hơn, nên cũng dễ bị phê phán hơn. Tuy nhiên không phải vì thế mà cả chuyên môn lẫn công đoàn chúng tôi dễ dãi với anh chị em trong ngành. Chúng tôi luôn đặt tiêu chí: An toàn - chất lượng phục vụ lên hàng đầu. Đấy là sự sống còn của hơn 4 vạn CBCNV-LĐ ngành đường sắt.
Tôi còn nhớ, một lần đi công tác TPHCM bằng tàu cách đây không lâu, trưởng chuyến tàu đó là anh Nguyễn Minh Tuấn. Hỏi thăm được biết gia đình anh có 2 thế hệ ở trong ngành đường sắt. Đó là bố mẹ anh và vợ chồng anh. Anh đã 50 tuổi và có 32 năm trong ngành, trong đó 27 năm trên tàu. Anh không còn nhớ bao nhiêu lần phải đón giao thừa trên tàu.
Anh ngậm ngùi cho biết: Đêm trừ tịch (30 Tết), trên tàu thưa thớt người, nghĩ họ cũng như mình vì hoàn cảnh mà giờ này còn ở trên đường. Buồn lắm, nhất là khi con còn nhỏ, vợ con vò võ ở nhà. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, có phải chỉ một mình mình đâu, còn cả hàng trăm anh chị em trong ngành, ít nhất là hơn sáu chục người đang trên hành trình ngược chiều nhau, còn đang phục vụ lộ trình 2 đoàn tàu chưa được về nhà trong giờ phút thiêng liêng của trời đất này... Và điều tôi ngạc nhiên nhất là với 32 năm trong nghề, đã nhiều năm là trưởng tàu, vậy mà toàn bộ thu nhập của anh chỉ có... 2,5 triệu đồng/tháng!
Nếu chỉ về mặt phiến diện, kêu ca hay phê bình ngành đường sắt, hay cụ thể hơn là ga SG cung cách phục vụ bán vé đi tàu trong dịp Tết là không sai. Nhưng nếu đi sâu tìm hiểu thì thấy đó là bài toán khó có lời giải!