Vui nhiều, lo cũng nhiều

Năm 2003, chúng tôi tới Đông Mai vào thời điểm người dân ở quanh khu vực này khản cổ kêu cứu các cơ quan chức năng khi phải từng ngày sống chung với khói bụi chì. Những lò chế biến chì của các DN tư nhân ở Đông Mai đem lại việc làm cho cả nghìn lao động ở địa phương, đem lại cho họ thu nhập gấp chục lần làm ruộng. Đông Mai giờ có nhiều Cty lớn như Ngọc Thiên, Minh Quang - những tỉ phú nhờ chì ngày càng nhiều...

Nhưng nó cũng đem lại những mối lo, những hiểm họa bệnh tật rình rập, nhất là với trẻ con khi chúng hàng ngày phải tiếp xúc với khói chì cực kỳ độc hại bao phủ bầu không khí ở Chỉ Đạo và những khu vực lân cận. Thời điểm này, theo kết quả của Viện Luyện kim màu và Trung tâm Công nghệ xử lý môi trường (Bộ Tư lệnh Hoá học), chất thải từ làng chì Đông Mai thải ra mỗi năm là 70 tấn lá cách, 20 tấn axít và 40 tấn các loại chất thải khác. Các loại khí SO3, NO2, SO2, CO, Mn, Fe cũng cao gấp hàng chục lần tiêu chuẩn cho phép.

Các loại bình ắc quy cũ được thu gom từ các Cty sản xuất ắc quy khắp nơi trong nước, từ Hải Phòng, Vĩnh Phúc đến Đồng Nai, Bình Dương, chở về bằng những chuyến xe tải, hoặc bởi đội quân xe máy hùng hậu rong ruổi thu gom khắp hang cùng ngõ hẻm. Hàng nghìn lao động tại chỗ phá ắc quy để thu gom chì đã phân rã, cặn chì với thu nhập 30.000 đồng/người/ngày. Nặng nhọc, độc hại nhất và cũng cho thu nhập cao nhất những người thợ "hảy" chì.

Người thợ tên Nam vuốt mồ hôi nói: "Làm nghề này vất vả, cực nhọc và cũng độc hại nên nhiều anh em xác định có lưng vốn là nghỉ luôn". Lương thợ "hảy" chì trung bình 2.000.000 - 3.000.000đ/tháng, là niềm mơ ước với nhiều người lao động làng quê khác. Nhưng cũng có khá nhiều người thợ bị nhiễm chì trong máu, hàng năm vẫn phải đi tẩy chì ở BV Bạch Mai.

Vẫn phải chờ!

Năm 2006 đánh dấu một bước ngoặt với làng chì Đông Mai. Nỗi lo sợ bệnh tật từ ô nhiễm khói chì đã khiến dân các làng xung quanh kêu cứu lên các cấp chính quyền và cuối cùng, cụm lò chế biến chì gồm 7 chiếc của các doanh nghiệp ở Đông Mai ngay sát đường tàu đã bị chính quyền huyện Văn Lâm cưỡng chế và san phẳng. Ngoài lý do ô nhiễm, các lò này còn vi phạm hành lang an toàn đường sắt.

Bà Tạ Thị Tấn - GĐ Cty TNHH Ngọc Thiên - chỉ vào đống đổ nát của khu lò nấu chì xót xa: "Lò của chúng tôi mới được nâng cấp không lâu nhằm giảm thiểu tối đa lượng khí độc thải ra môi trường. Sau khi nâng cấp, Trung tâm kỹ thuật 1 (Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng) cũng đã về đo các chỉ số và kết luận các chỉ tiêu kiểm tra đều dưới tiêu chuẩn cho phép.

Cách đây hai tháng, UBND huyện Văn Lâm đã tiến hành cưỡng chế phá dỡ toàn bộ khu lò này". Bà Tấn tâm sự, chính quyền yêu cầu phá dỡ, chúng tôi cũng vui vẻ chấp hành dù thiệt hại không nhỏ, gần 2 tỉ đồng. Nhưng chúng tôi muốn chính quyền tạo điều kiện, cấp đất để xây lò ở khu vực khác, làm sao không ảnh hưởng tới môi trường chung bởi đây là nghề của làng tôi. Chúng tôi cũng sẵn sàng mời các đơn vị, cơ quan chuyên môn đến kiểm tra, đo đạc, nếu không đạt tiêu chuẩn cho phép, chúng tôi sẵn sàng đóng lò. Vậy nhưng đề xuất đã lâu vẫn chưa thấy hồi âm từ phía huyện.

Về vấn đề này, bà Vũ Thị Vòng - Trưởng phòng Tài nguyên - Môi trường huyện Văn Lâm, cho biết, tỉnh đã có quy hoạch khu tái chế chì với diện tích 15ha tại xã Chỉ Đạo để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sớm hoạt động trở lại. Tuy nhiên, tái chế chì là một công việc rất dễ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường nếu không đảm bảo được các tiêu chuẩn khắt khe, vì vậy vẫn phải chờ ý kiến chỉ đạo từ Bộ Tài nguyên - Môi trường mới quyết định được.

Chì làm con người bị ngộ độc, đặc biệt là có hại cho trẻ em. Nếu chì vào cơ thể trẻ em, thì có thể làm cho trí thông minh bị sút giảm, ảnh hưởng tới hành vi, về khả năng phát triển, gây ra bệnh thiếu máu, tổn hại đến thận, gây lãng tai... (Nguồn: Bộ Y tế)