"Nhờ mưa..."

Ông Tuấn cho biết, kết quả quan trắc chất lượng không khí ở các trạm quan trắc đặt trên một số trục đường như Hồng Bàng, Điện Biên Phủ, Lý Thường Kiệt... cho thấy, nồng độ bụi đã giảm xuống đáng kể.

Khí NO2, CO phát sinh từ quá trình đốt cháy nhiên liệu của các phương tiện giao thông cũng có xu hướng bớt đi. Đây chính là tín hiệu tốt cho chất lượng không khí của thành phố.

Tuy nhiên, kết quả quan trắc ở các trạm quan trắc chất lượng không khí đặt gần các khu vực thường xuyên xảy ra ùn tắc giao thông, các giao lộ, các cửa ngõ chính của thành phố thì nồng độ bụi, các khí NO2, CO vẫn tăng.

Đặc biệt, ô nhiễm tiếng ồn ngày càng tăng và nồng độ chì trong không khí lên, xuống không ổn định cho dù Nhà nước đã không cho sử dụng xăng có chì. Điều đáng lo ngại là tình hình này đã kéo dài khá nhiều năm mà chưa có dấu hiệu cải thiện. Còn chất lượng không khí trong các khu dân cư cơ bản vẫn nằm trong giới hạn cho phép của tiêu chuẩn Việt Nam với các chỉ tiêu về O3, NOx, SO2.

* Trung bình mỗi ngày TPHCM đang phải tiếp nhận thêm khoảng 130 ô tô và 1.300 xe gắn máy 2 bánh đăng ký mới. Những tháng gần đây, hàng trăm con đường lại bị đào lên để thi công các công trình cấp, thoát nước, làm trầm trọng hơn tình hình ùn tắc giao thông ở thành phố. Thưa ông, trong bối cảnh ấy mà chất lượng không khí ở nhiều trục đường vẫn tốt hơn trước thì thật là lạ?

- Theo tôi, có 2 nguyên nhân có thể lý giải cho hiện trạng này. Đó là năm nay mưa nhiều hơn và mưa đã góp phần làm trong sạch bầu không khí.

Tiếp nữa là giá xăng dầu tăng cao. Một bộ phận không nhỏ người dân đã buộc phải tính toán lại việc sử dụng xe cá nhân của mình. Họ chỉ sử dụng xe cá nhân khi thật cần thiết hoặc chuyển sang sử dụng xe buýt và điều này đã làm giảm bụi, khí NO2, CO thoát ra môi trường.

Báo động ô nhiễm kênh, rạch ngoại thành

* Thưa ông, chất lượng nước có được tín hiệu nào tốt như chất lượng không khí không?

- Cũng có một vài tín hiệu tốt như hàm lượng DO (oxy hòa tan trong nước giúp sinh vật có thể sinh sống) trong nước sông Đồng Nai và sông Sài Gòn đã tăng lên. Thế nhưng, về cơ bản chất lượng nước ở các sông, kênh vẫn diễn biến hết sức phức tạp. Hiện nay, chất lượng nước sông Sài Gòn cung cấp cho Nhà máy nước Tân Hiệp đang thay đổi theo chiều hướng xấu. Tại đây, nồng độ DO (dù đã tăng lên như trình bày ở trên) nhưng vẫn thấp hơn quy định.

Nước bị nhiễm dầu, mỡ và các vi khuẩn gây bệnh. Chỉ có COD (nhu cầu oxy hóa học), BOD5 (nhu cầu oxy sinh hóa), độ mặn... đạt tiêu chuẩn cho phép đối với nguồn nước cấp. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến quá trình xử lý nước sinh hoạt cung cấp cho thành phố. Công bằng mà nói, chất lượng nước trong các kênh rạch ở nội thành đã có những cải thiện đáng kể do thành phố triển khai một số dự án nạo vét kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tân Hóa - Lò Gốm...

Thế nhưng, về cơ bản chất lượng nước ở đây vẫn chưa đạt tiêu chuẩn cho phép. Ngược với nội thành, chất lượng nước ở các kênh rạch ngoại thành đang càng ngày càng xấu đi, đặc biệt là coliform (ô nhiễm vi sinh), đã cao hơn mức cho phép từ 2 đến 2.300 lần.

* TPHCM đã có nhiều giải pháp để cải thiện chất lượng môi trường nước như tổ chức vớt rác trên sông, buộc các cơ sở sản xuất phải xử lý nước thải công nghiệp trước khi xả ra môi trường, từng bước kiểm soát chất lượng nước thải y tế... Theo ông, tại sao chất lượng nước vẫn diễn biến xấu như vậy?

- Vấn đề là hiện nay chúng ta đang phải giải quyết hậu quả ô nhiễm môi trường của nhiều năm trước. Mà việc này thì không thể nhanh được. Hơn nữa, ngay trong lúc thành phố đang phải giải quyết hậu quả thì nhiều hành vi làm ô nhiễm môi trường nước vẫn diễn ra. Rất nhiều nhà máy xí nghiệp vẫn xả nước thải công nghiệp chưa qua xử lý ra môi trường. Không ít người dân vẫn vứt rác xuống kênh, rạch. Toàn bộ nước thải sinh hoạt của người dân cũng đang đổ thẳng ra đây.

Nước ngầm ở ngoại thành tiếp tục xấu đi

* Chất lượng nước mặt không tốt thì hẳn chất lượng nước ngầm cũng không thể tốt được, phải không thưa ông?

- Theo kết quả quan trắc của Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM, nước ngầm tầng nông ở khu vực nội thành vẫn khá tốt. Trong khi đó, nước ngầm tầng nông ở các khu vực ngoại thành vẫn tiếp tục xấu đi với nồng độ phèn cao, bị nhiễm bẩn hữu cơ và ô nhiễm vi sinh, đặc biệt ngày càng mặn hơn. Chất lượng nước ở tầng sâu vẫn tốt. Tuy nhiên, mực nước ở tầng sâu vẫn tiếp tục giảm do hoạt động khai thác nước ngầm ở đấy vẫn diễn ra. Mực nước ở tầng nông vẫn dao động ổn định theo mùa và được bổ cập thường xuyên từ nước mưa.

* Ở góc độ một nhà khoa học và một cán bộ quản lý về môi trường, theo ông, TPHCM phải làm gì để cải thiện và bảo vệ môi trường thành phố?

- Ngăn chặn và xử lý triệt để các nguồn gây ô nhiễm. Tăng mức phạt đối với hành vi làm ô nhiễm môi trường và tăng cường lực lượng kiểm tra, xử lý hành vi ấy.

Theo tôi, thành phố nên đầu tư thỏa đáng cho công tác phòng ngừa hành vi gây ô nhiễm môi trường, bởi chi phí cho công tác phòng ngừa chắc chắn rẻ hơn chi phí giải quyết hậu quả. Đó là chưa kể ô nhiễm môi trường xảy ra sẽ gây những tổn hại về tinh thần, sức khỏe, không dễ chữa trị cho người dân.