Để đưa việc sinh đẻ có kế hoạch trở lại quỹ đạo mà cả nước đã từng đạt được trước đây, theo các địa phương phải mất nhiều năm kiên trì "đến từng ngõ, gõ từng nhà".

Cú sốc tăng dân số

Ngày 18.11, Chính phủ đã thông qua dự thảo sửa đổi Điều 10 của PLDS năm 2003, trình UB Thường vụ Quốc hội xem xét tại kỳ họp cuối tháng 11 tới. Ngày 19.11, ông Dương Quốc Trọng - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục DS - KHHGĐ - cho biết: "Chính phủ sẽ có nghị định hướng dẫn cụ thể việc thực hiện.

Nhưng cơ bản, trong đó quy định mỗi gia đình chỉ có 1 - 2 con, khoảng cách giữa 2 lần sinh. Ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt được phép sinh con từ thứ ba trở lên mà không vi phạm luật.

Đó là người dân tộc thiểu số ở những dân tộc có dưới 10.000 dân; sinh lần thứ hai nhưng là sinh đôi hoặc sinh ba; có con bị dị tật; tái hôn có quyền được sinh thêm con với vợ (chồng) mới, trường hợp tái hôn lại với chính vợ (chồng) đã ly dị thì không được sinh thêm".

Ông Dương Quốc Trọng phân tích: "Sau khi PLDS năm 2003 ban hành được gần 9 tháng, Chính phủ mới ban hành Nghị định số 104/2003/NĐ - CP, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của PLDS. Năm 2004, tỉ lệ sinh, tỉ lệ phát triển dân số tăng mạnh trở lại ở nhiều địa phương trong cả nước; tỉ lệ sinh tăng từ 17,5%0 năm 2003 lên 19,2%0 năm 2004; tỉ lệ phát triển dân số tăng từ 2,12% năm 2003 lên 2,23% năm 2004.

Dư luận cho rằng, hiệu lực pháp lý của Nghị định 104 thấp hơn PLDS năm 2003, thậm chí có ý kiến còn cho rằng những quy định trên của nghị định là trái với pháp lệnh. Việc đưa quy mô gia đình ít con vào trong các quy định của các ngành, đoàn thể, địa phương, hương ước, quy ước của cộng đồng gặp không ít khó khăn.

Các cơ quan đơn vị, cộng đồng nới lỏng biện pháp hành chính, e ngại xử lý đối với người sinh con thứ ba trở lên... đã làm cho việc thực hiện chỉ tiêu giảm sinh hàng năm càng thêm khó khăn".

Ráo riết cũng phải mất 3 - 5 năm

Ông Phạm Thanh Hải - Chi cục phó Chi cục Dân số Điện Biên - cho biết: "Những năm qua, tỉ lệ sinh con thứ ba ở Điện Biên tăng liên tục. Chín tháng đầu năm 2008, trong số 7.778 cháu bé sinh ra thì có 1.415 cháu là con thứ ba trở lên - chiếm tới 18,1%. Việc sửa đổi pháp lệnh là thật sự cần thiết, nhằm định hướng lại việc chỉ sinh 1 - 2 con là trách nhiệm của các cặp vợ chồng.

Tuy nhiên, chúng tôi thấy ở Điện Biên, định hướng này cũng phải được thực hiện đồng bộ với việc bổ sung và củng cố hệ thống nữ hộ sinh tại các xã vùng xa, vùng sâu. Điện Biên có 106 xã, nhưng chỉ có 70 xã là có nữ hộ sinh. Cả nước đặt chỉ tiêu là đến năm 2010 giảm sinh, đặc biệt là con thứ ba, nhưng Điện Biên ít nhất phải mất 3 - 5 năm mới đạt được điều này".

Th.S Hoàng Thị Khuyên - Chi cục trưởng Chi cục Dân số Hưng Yên - cho biết: "Sau khi có nghị định ban hành vào tháng 9.2003, quy định "Mỗi cặp vợ chồng và cá nhân có nghĩa vụ thực hiện quy mô gia đình ít con - có một hoặc hai con", dư luận về việc Nhà nước không hạn chế quy mô gia đình một hoặc hai con dần lắng xuống.

Nhưng từ tháng 10.2007 đến nay, nhiều đảng viên ở Hưng Yên lại "lách" Quy định 94/QĐ - TƯ của Bộ Chính trị: Đảng viên có con thứ ba thì cảnh cáo hoặc cách chức (nếu có chức vụ), khi sinh đến con thứ tư thì mới bị kỷ luật khai trừ khỏi Đảng. Họ cho rằng, các quy định xử phạt đối với việc sinh con thứ ba là được nới nhẹ.

Do đó, tỉ lệ con thứ ba là con của đảng viên từ đầu năm 2008 đến nay đã chiếm tỉ lệ không nhỏ. Giờ đây, khi sửa đổi Điều 10 PLDS thì Hưng Yên sẽ mất ít nhất 1 năm để thực hiện việc tuyên truyền tới người dân, nhưng để có sự chuyển đổi từ nhận thức sang hành động, người dân có thể quen lại với "nếp" mỗi cặp vợ chồng chỉ có 1 - 2 con thì phải mất 1 - 3 năm nữa".