Tuy vậy, đó cũng chỉ là những khó khăn trước mắt, bởi Nhà nước chuẩn bị kế hoạch tiết giảm lượng tàu đánh bắt gần bờ. Hàng loạt ngư dân sẽ phải bỏ biển, số còn lại cũng chật vật bởi nguồn tài nguyên hải sản đang dần cạn kiệt... Đây là hậu quả tất yếu của việc phát triển tự phát nghề biển lâu nay.

Báo động cạn kiệt

Báo cáo mới nhất của Bộ NNPTNT tại hội nghị "Triển khai kế hoạch thực hiện hành động ngăn chặn đánh bắt bất hợp pháp" - tổ chức tại Đà Nẵng (trong 2 ngày 3,4.4.2008) - đã đưa ra con số đáng giật mình: Tiềm năng nguồn lợi cá biển toàn quốc ước tính khoảng 3 triệu tấn. Trong đó, sản lượng cho phép khai thác hàng năm chỉ 1,4-1,5 triệu tấn. Tuy vậy, thực tế sản lượng đánh bắt hải sản toàn quốc hiện nay trên 1,8 triệu tấn/năm, vượt mức cho phép.

Đáng ngại hơn là tình trạng mất cân bằng giữa đánh bắt và nguồn lợi thuỷ sản này tập trung chủ yếu vùng biển ven bờ, xảy ra liên tục từ năm 1994 đến nay. Việc khai thác quá mức không chỉ dẫn đến tình trạng suy giảm nguồn lợi hải sản, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác của các loại nghề biển.

Số lượng tàu đi biển công suất nhỏ, đánh bắt gần bờ tăng nhanh hàng năm: Trung bình tăng 2.300 tàu/năm, tương đương 23.000 ngư dân tham gia nghề đánh bắt hải sản. Trong số gần 100.000 tàu cá hiện nay thì có tới 84% số tàu có công suất lắp máy thấp từ 90CV trở xuống. Điều đó cho thấy sự cạnh tranh ngư trường ven bờ rất khốc liệt. Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng đánh bắt hải sản bất hợp pháp phát triển.

Khó cả đôi đường

Thống kê của các lực lượng thanh tra, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản cho thấy, tình trạng ngư dân sử dụng chất nổ đánh bắt hải sản còn xảy ra phổ biến. Năm 2004, toàn quốc bắt 193 vụ sử dụng thuốc nổ đánh cá, tịch thu hơn 5.000kg thuốc nổ.
 
Tình trạng này xảy ra nhiều ở các tỉnh miền Bắc. Riêng tại Thanh Hoá, năm 2006 đã thu được 115kg thuốc nổ, 63 kíp phục vụ đánh cá biển. Nghệ An có khoảng 200 tàu thường xuyên dùng phương thức đánh bắt huỷ diệt này. Ngoài ra, các hình thức khai thác khác huỷ hoại môi trường, huỷ diệt nguồn lợi hải sản như dùng cianua, lưới quét, lưới kéo đáy, xung điện... còn diễn ra khắp nơi.

Trong chương trình "ngăn chặn đánh bắt bất hợp pháp" của Bộ NNPTNT đến năm 2015 đã đưa ra hàng loạt các biện pháp để hạn chế thực trạng nói trên. Trong đó có cả việc hệ thống hoá, xây dựng lại các văn bản pháp lý liên quan đến quản lý, khai thác nghề biển, đến việc tăng cường giám sát đánh bắt trên biển, kiểm tra trên bờ... nhằm mục tiêu bảo vệ bền vững cho sự phát triển nghề cá VN. Tuy vậy, xem ra các phương pháp đó còn quá xa thực tế. Vì vậy, nguồn lợi hải sản hiện đang còn bị đe doạ nghiêm trọng về nguy cơ cạn kiệt.