Lương của các lãnh đạo Jetstar Pacific, mà nhà nước còn chiếm 70% cổ phần, khoảng đến 5 tỉ đồng/năm trong khi công ty thua lỗ nặng. So với mức lương và thù lao hàng triệu USD/năm của mấy ông "tư bản kếch sù" của các công ty tư nhân lớn gần phá sản nhưng vẫn xài máy bay riêng đến cầu xin Chính phủ Mỹ cứu trợ hàng chục tỉ USD và đã gây một làn sóng phẫn nộ trong dân chúng, thì tình hình ở nước ta cũng khá giống Mỹ.
Giới chuyên môn và báo chí đã bàn nhiều về các vòng luẩn quẩn của chuyện Nhà nước ta làm kinh tế.
Việc của Nhà nước là quản lý, làm chính sách, tạo dựng môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế-xã hội, thúc đẩy kinh doanh chứ không phải là đi trực tiếp làm kinh doanh.
Nhà nước có thể vẫn là chủ sở hữu của một số doanh nghiệp. Song phải tách vai trò ông chủ và việc trực tiếp làm. Lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước được coi là công chức. Chính vì Nhà nước làm việc không phải của mình, vì sự nhập nhằng không tách bạch vai trò người chủ và người quản lý, nên. Nhà nước khiến các doanh nghiệp của mình hoạt động kém hiệu quả: sử dụng quá nhiều nguồn lực quốc gia, nhưng mang lại thành tích không tương xứng. Về vấn đề này đã được phân tích khá nhiều.
Dưới đây chỉ nêu một vòng luẩn quẩn nữa, vòng luẩn quẩn về lương của lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước.
Thứ nhất, các lãnh đạo chủ chốt của các tập đoàn kinh tế nhà nước được coi là các công chức nhà nước, được lãnh đạo cấp cao bổ nhiệm. Lãnh đạo SCIC cũng thế. Họ là công chức nên lương phải theo quy định của Nhà nước: bằng mức lương cơ bản nhân với hệ số tương ứng (thí dụ, lương tổng giám đốc tập đoàn chỉ từ 8,5 đến 8,8 x 650.000 đồng, khoảng 6 triệu đồng/tháng).
Với mức lương quá "rẻ mạt" này (kể cả mức 78 triệu/tháng của SCIC) thì kiếm đâu ra các nhà quản trị chuyên nghiệp sẵn sàng làm tổng giám đốc ở các tập đoàn và công ty này? Thế mà vẫn có hàng triệu người mơ ước chức vụ đó. Vì sao?
Trong thị trường lao động, có một thị trường của các nhà quản trị doanh nghiệp. Trên thị trường này, ở Việt Nam hiện nay, với mức lương 6-10 triệu may ra kiếm được các ứng viên cho nhân viên cấp trung hay các chức trưởng phó phòng. Lương 78 triệu/tháng có lẽ cho mức phó tổng giám đốc. Lương tổng giám đốc các công ty lớn có thể từ 100 đến vài trăm triệu/tháng (thuê người nước ngoài có thể đến 5 tỉ đồng/năm như ở Jetstar Pacific) là bình thường.
Nếu muốn SCIC trở thành "một Temasek" của Việt Nam, thì chỉ riêng với mức lương như vậy ước mơ sẽ khó thành hiện thực. Cái vòng luẩn quẩn về lương chỉ có thể giải quyết khi Nhà nước tách bạch quyền sở hữu của mình với quyền quản lý doanh nghiệp. Các nhà quản trị có thành tích kém phải bị sa thải và việc bổ nhiệm chỉ dựa trên tài kinh doanh, thành tích kinh doanh, chứ không dựa vào tiêu chuẩn chính trị.
Thứ hai, với mức lương 6-10 triệu đồng thì các tổng giám đốc, chủ tịch hội đồng quản trị các tập đoàn và các doanh nghiệp nhà nước nói chung sẽ sống bằng "bổng" là chính. Thu nhập của họ chắc cũng gấp 10-20 lần "lương chính thức", nếu không nói là hơn nhiều. Đấy là một trong vài lý do (mà quyền lực còn gây nghiện khủng khiếp) vì sao hàng triệu người (tuyệt đại bộ phận không là các nhà quản trị chuyên nghiệp và nếu có tuyển chọn cạnh tranh minh bạch thì trượt hết) lại ao ước các chức đó (kể cả phải "mua").
Đấy là mảnh đất màu mỡ cho tham nhũng, cho "mua quan bán chức", cho "vận động chính sách" méo mó, cho sự cấu kết nảy sinh, vì ở đó quyền lực lớn và "tiền nhiều như quân Nguyên". Như thế, cái lỗi là ở tư duy sai, ở các quy định không sát thực tế là chính, tuy những con người cụ thể cũng có thể góp phần vào.
Nếu nhìn thế, thì có thể lương "cao", tuy vẫn ở mức thấp so với thị trường thật, ở SCIC có thể là một bước tiến, chứ đừng vội phàn nàn. Vấn đề là tính minh bạch và sự sòng phẳng. Tôi không bàn đến con người cụ thể. Nhà quản lý không làm được việc thì ông chủ (Nhà nước) phải sa thải và kiếm người khác trên cơ sở cạnh tranh, minh bạch. Lương cao thì phải đóng thuế thu nhập nhiều.
Những người tài hưởng lương cao một cách minh bạch như thế, bất luận họ làm ở doanh nghiệp nhà nước hay tư nhân, phải đáng được vinh danh chứ không đáng lên án. Ngược lại, phải lên án, thậm chí trừng trị những kẻ làm bậy, lạm quyền, tham nhũng, gây lãng phí thất thoát. Vấn đề chính là ông chủ hãy làm đúng việc của ông chủ, kể cả trong quy định lương cho các nhà quản trị doanh nghiệp cho phù hợp với thị trường.
Ông chủ Nhà nước cũng phải chấp nhận rủi ro kinh doanh như các ông chủ khác; không có chuyện doanh nghiệp chỉ có lãi liên tục mà cũng có thể phải chịu tổn thất do rủi ro kinh doanh (và khi đó đừng dùng quy định hình sự để xử lý).
Phá các vòng luẩn quẩn với các doanh nghiệp nhà nước nói chung và các tập đoàn, tổng công ty nhà nước nói riêng, trong đó có sự luẩn quẩn về lương: buộc chúng phải hoạt động trong môi trường cạnh tranh thực sự, không tạo ra các môi trường riêng (luật riêng, nghị định riêng) cho chúng, đối xử với chúng cũng bình đẳng như các doanh nghiệp khác (về tín dụng khi Nhà nước mua sắm, về các chính sách), bắt chúng phải minh bạch (kể cả về thu nhập của các lãnh đạo), phải chịu kiểm toán độc lập, v.v..., (đấy là cách phá các vòng luẩn quẩn đó), thì chúng sẽ hoạt động hiệu quả hơn. Như thế cùng các doanh nghiệp khác các doanh nghiệp nhà nước sẽ trở thành các "công cụ kinh tế" thực sự mạnh của đất nước.