Tuy nhiên, trong thời gian qua vẫn liên tiếp xảy ra các vụ TNGT thảm khốc làm chết nhiều người, vậy đâu là nguyên nhân?

Lái xe mệt mỏi gây tai nạn

Theo Uỷ ban An toàn giao thông quốc gia (UBATGT QG), trong tháng 8, đã xảy ra 5 vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng, làm chết 13 người và  bị thương 9 người. Chỉ trong 3 ngày đầu tháng 9 đã xảy ra 2 vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng. Cụ thể vào ngày 2.9, trên QL1 tỉnh Thanh Hoá xảy ra vụ tai nạn xe khách, làm chết 2 người. Tiếp đến vào lúc 6h ngày 3.9, trên QL1 tỉnh Tiền Giang xảy ra vụ tai nạn xe khách, làm chết 6 người (chết tại chỗ 4 người, chết tại bệnh viện 2 người), bị thương 9 người.

Trong các vụ TNGT đường bộ, tỉ lệ các vụ liên quan đến xe ôtô chở khách khá cao. Theo Cục Cảnh sát giao thông đường bộ, năm 2007 xảy ra 32 vụ TNGT gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, làm chết 122 người, bị thương 343 người. 8 tháng đầu năm 2008 xảy ra 33 vụ làm chết 107 người và làm bị thương 321 người.   Phần lớn nguyên nhân xảy ra các vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến xe khách đều được cơ quan chức năng chỉ ra là do ý thức chấp hành luật lệ giao thông của người điều khiển phương tiện tham gia giao thông chưa cao. Tiếp đó, là trách nhiệm của chủ xe, chủ DN và cả các cơ quan quản lý nhà nước.

Theo khảo sát của Cục CSGT đường bộ đường sắt cho thấy, hầu hết các vụ TNGT thảm khốc đều do xe khách, xe kéo container gây ra. Hồ sơ các vụ TNGT thảm khốc còn lưu rất rõ những vụ "điểm": Lúc 7h30 ngày 3.7.2004 tại Đắc Nông, xe container BKS 53H-1153 do Đặng Hoàng Nam điều khiển, chạy liên tục từ TP.Hồ Chí Minh đến Đắc Lắc, lái xe buồn ngủ, khi vào đường cong có độ dốc cao, không xử lý được tay lái đã để xe lao sang trái đường đâm vào xe khách BKS 47L - 4142 đi ngược chiều, làm 7 người chết, 12 người bị thương;

Vào lúc 6 giờ sáng 2.6.2008, tại km 1754 trên QL1A, thuộc Bình Thuận, chiếc xe khách mang biển số 17K-7679 (loại xe 51 chỗ ngồi) lái xe buồn ngủ đâm thẳng vào chiếc xe kéo container, làm 14 người chết, 18 người bị thương; lúc 2 giờ 30 phút sáng ngày 27.6.2008, tại km 1545+75 quốc lộ 1A, thuộc địa bàn thôn Gò Đền (xã Tân Hải, huyện Ninh Hải),  xe khách 78K-5608 do chạy đường dài, lái xe mệt mỏi nên khi vượt bên trái xe khách chạy cùng chiều, hướng TPHCM - Nha Trang đã xử lý lái không chuẩn nên đâm thẳng vào đầu xe 37N-7680 chạy ngược lại làm 7 người chết và 30 người bị thương...

Theo phân tích của UBATGTQG thì phần lớn các vụ TNGT liên quan đến xe khách và xe container đều xảy ra trong khoảng thời gian từ 1h30 - 6h và từ 13h-15h mỗi ngày. Các xe "dù" xe khách thường chọn thời điểm này để phóng nhanh, vượt ẩu, nhằm tránh sự kiểm soát của CSGT, còn đối với các xe vận tải đường dài, xe container chạy tuyến Bắc - Nam thì chạy thời điểm này để tránh ùn tắc giao thông và kịp thời gian giao hàng. Cũng theo UBATGTQG thì hiện nay rất nhiều DN khoán cho lái xe vận chuyển container từ Hải Phòng vào đến TP.Hồ Chí Minh là dưới 50 giờ.

Mức khoán này không cho phép tài xế có thời gian dừng xe nghỉ ngơi, đảm bảo sức khoẻ và sự tỉnh táo cần thiết, thế nên sau một thời gian mất ngủ, các lái xe thường rất mỏi mệt, xử lý không tỉnh táo dẫn đến nhiều vụ TNGT đáng tiếc. Liên quan đến công tác kiểm định, trong các nguyên nhân gây TNGT thảm khốc do xe khách gây ra những năm qua, năm nào cũng có khá nhiều xe không đảm bảo an toàn kỹ thuật, 8 tháng đầu năm 2008 chiếm 13,6%.

Trình độ nhận thức kém

Theo UBATGTQG thì có tới gần 90% nguyên nhân dẫn đến TNGT là do người điều khiển phương tiện gây ra. Có tránh được TNGT hay không là do ý thức tự giác chấp  hành Luật Giao thông của  người lái xe. Các vụ TNGT thảm khốc, gây hậu quả nghiêm trọng trong thời gian qua đều xuất phát từ hành vi coi thường pháp luật của lái xe.

Cho đến thời điểm này, chưa có thống kê nào về trình độ học vấn của các lái xe, nhưng có thể nói, không thiếu lái xe khách liên tỉnh hiện nay có trình độ thấp, nhận thức về pháp luật bị hạn chế, có máu bốc đồng, coi thường tính mạng của hành khách đi xe, phóng xe như điên trên đường, nhất là khi phát hiện có vài chiếc xe chạy cùng tuyến thì cuộc đua càng thêm phần quyết liệt để tranh giành khách. Điều này lý giải tại sao TNGT thảm khốc xảy ra thường rơi vào các xe khách và vào các dịp lễ, tết.

Theo một số chuyên gia nghiên cứu về TNGT thì những quy định về việc cấp bằng lái xe hiện nay vẫn còn nhiều bất hợp lý như không yêu cầu người lái xe phải có trình độ học vấn nhất định, thậm chí tiếp tục cấp bằng lái xe cho những người đã từng bị phạt tù vì đã vi phạm các quy định ATGT đường bộ làm chết nhiều người, sau đó lại tiếp tục lái xe gây chết nhiều người nữa như trường hợp tài xế Mai Anh Khoa (SN 1980, ngụ Cam Ranh - tài xế chiếc xe Container BS: 79D-1867 gây vụ TNGT thảm khốc xảy ra vào ngày 24.6.2007, tại QL1A thuộc Khánh Hoà,  làm 4 thầy - cô giáo trong đoàn cán bộ giáo viên Quảng Ngãi tử nạn, 11 người khác bị thương. Trước đó, Khoa đã bị đi tù 6 tháng về tội điều khiển ôtô đâm chết người.