Thiếu tướng Hoàng Kông Tư cho biết: Chiều 21.7, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an thành phố Đồng Hới đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự "Gây rối trật tự công cộng tại khu vực di tích, Chứng tích chiến tranh Tam Tòa". Cùng ngày đã khởi tố, bắt khẩn cấp 7 bị can về tội danh "Gây rối trật tự công cộng" theo Điều 245- BLHS, gồm: Mai Xuân Thú (sinh năm 1953), Cao Thị Tình (sinh năm 1957), thường trú tại xã Quảng Trường, huyện Quảng Trạch; Nguyễn Quang Trung (sinh năm 1973), Mai Lòng (sinh năm 1986), Hoàng Hữu (sinh năm 1955), thường trú tại xã Quảng Lộc, huyện Quảng Trạch; Hoàng Thị Tý (sinh năm 1988) thường trú tại xã Quảng Minh, huyện Quảng Trạch và Nguyễn Văn Dần (sinh năm 1974) quê tại xã Văn Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá vào thành phố Đồng Hới làm thợ mộc.
Việc bắt giữ các bị can nói trên theo đúng trình tự pháp luật. Bước đầu các bị can này đã thành khẩn khai báo hành vi vi phạm pháp luật của bản thân cùng những người khác có liên quan, trong đó có linh mục Lê Thanh Hồng và đối tượng Võ Thị Thu Thuỷ (sinh năm 1957, thường trú tại thành phố Đồng Hới) trực tiếp chỉ đạo việc dựng nhà trái phép trên khuôn viên di tích, Chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Tòa; đồng thời xin được Nhà nước, pháp luật xem xét khoan hồng.
Trước đó, vào lúc 4 giờ ngày 20.7, với sự chuẩn bị có kế hoạch từ trước, khoảng hơn 200 giáo dân, chủ yếu là giáo dân các huyện khác trong tỉnh Quảng Bình, một số ít giáo dân các tỉnh Nam Định, Thanh Hóa đang làm ăn, sinh sống trên địa bàn tỉnh Quảng Bình và một số ít giáo dân sinh sống tại thành phố Đồng Hới không xin phép chính quyền đã tổ chức dựng nhà trái phép tại khu vực Chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Tòa. Hành vi coi thường pháp luật của một bộ phận giáo dân nêu trên đã bị đông đảo nhân dân trên địa bàn hết sức bất bình, phản đối.
Ngôi nhà xây dựng trái phép nói trên đã bị tháo dỡ ngay sáng 20.7. Trong quá trình tháo dỡ, một số đối tượng quá khích đã bị kích động, có hành vi ngăn cản, gây rối, dùng gạch đá, gậy gộc để tấn công một số người dân không theo đạo và cảnh sát đang giải quyết vụ việc.
Được xây dựng năm 1886, phục vụ nhu cầu sinh hoạt tôn giáo trên địa bàn Đồng Hới, nhưng Nhà thờ Tam Tòa đã bị đánh sập trong trận bom ngày 11.2.1965, phần còn lại chỉ là Tháp chuông với chi chít vết đạn bom Mỹ. Thể theo nguyện vọng của đông đảo nhân dân, ngày 26.2.1997, UBND tỉnh Quảng Bình đã có Quyết định số 143/QĐ-UB công nhận Tháp chuông Nhà thờ Tam Tòa là di tích lịch sử văn hoá, chứng tích tội ác chiến tranh, cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Để bảo vệ chứng tích chiến tranh, đồng thời để tạo điều kiện cho giáo dân sinh hoạt tôn giáo, ngày 23.10.2008, đại diện UBND tỉnh Quảng Bình và đại diện Tòa Giám mục Xã Đoài đã thống nhất cùng ký "Bản ghi nhớ" trong đó nêu rõ: "UBND tỉnh Quảng Bình và Tòa Giám mục thống nhất: Khuôn viên của Nhà thờ Tam Tòa cũ hiện là chứng tích tội ác chiến tranh. Hai bên cùng thống nhất sẽ giữ nguyên và tôn tạo nhằm bảo vệ cũng như phục vụ cho việc nghiên cứu, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ". Như vậy, khuôn viên chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Tòa đã được xếp hạng di tích chiến tranh, chính quyền địa phương và Giáo hội có trách nhiệm tu bổ, bảo quản di tích, không đặt ra vấn đề xây dựng lại Nhà thờ Tam Tòa trên nền đất cũ.
Nhưng trong thời gian qua, nhất là những tháng đầu năm 2009, tại khu vực Chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Tòa đã diễn ra nhiều cuộc lễ tôn giáo do linh mục Lê Thanh Hồng - Quản sứ Sen Bàng (Bố Trạch - Quảng Bình), phụ trách giáo dân Đồng Hới tổ chức khi không được sự cho phép của chính quyền, vi phạm nghiêm trọng Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo; không thực hiện đúng cam kết nội dung Bản ghi nhớ giữa UBND tỉnh Quảng Bình và Tòa Giám mục Xã Đoài.
Như vậy, vụ việc xây dựng nhà trái phép của một bộ phận giáo dân bị kích động và hành vi gây rối trật tự công cộng, tấn công người thi hành công vụ của một số đối tượng quá khích xảy ra ngày 20.7 là vi phạm pháp luật, vi phạm Luật Đất đai, vi phạm Luật Di sản văn hoá của Việt Nam.
Nhưng mấy ngày gần đây, một số linh mục của Toà Giám mục Xã Đoài (Nghệ An) đã thông tin cho các địa phận vu cáo các chiến sĩ Cảnh sát thành phố Đồng Hới đánh đập giáo dân; kích động giáo dân các xứ đạo kéo về thành phố Đồng Hới cầu nguyện để phản đối lực lượng Công an, đòi thả số đối tượng vi phạm pháp luật, kích động chiếm khu Chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Toà. Việc linh mục Phạm Đình Phùng - Chánh Văn phòng Tòa Giám mục thay mặt Tòa Giám mục Xã Đoài có văn bản kính gửi UBND tỉnh Quảng Bình đề ngày 24.7 với nội dung nêu trên là hoàn toàn sai sự thật. Họ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật với hành vi vi phạm pháp luật đã gây ra ở khuôn viên Chứng tích tội ác chiến tranh Tháp chuông Tam Toà, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình ngày 20.7.