Liệu kế hoạch này có khả thi, khi mà sau gần 1 năm triển khai thí điểm ở 4 địa phương, thì chỉ tiêu mới chỉ đạt 2,5%, trong đó 2 địa phương hoàn toàn không thực hiện được. Và liệu lộ trình này sẽ tác động như thế nào đến giá thuốc - vốn là nỗi lo âu hàng đầu của người bệnh?

90% không đạt yêu cầu

Quầy thuốc số 2, thuộc trạm y tế xã Phù Lưu Tế, huyện Mỹ Đức (Hà Tây) nằm ở ngã ba đường, vị trí rất dễ thấy. Trong quầy hầu như không có mặt hàng nào có giá trên 100.000 đồng tính trên đơn vị chai/hộp, phổ biến là mức giá 10.000-15.000đ, tức là hầu như chỉ là các loại thuốc thông thường.

Doanh thu của quầy thuốc chỉ xấp xỉ 1-2 triệu đồng/tháng. Ngoài hai tủ thuốc nhỏ, cơ sở vật chất trong quầy có thêm một chiếc giường nhỏ để ngồi tạm. Rêu mọc xanh mờ mờ dưới chân tường, mái xốp lả tả.

Dược tá Nguyễn Thị Lâm - người làm việc ở đây đã xấp xỉ 10 năm - cười khi chúng tôi hỏi, có bao giờ chị nghe nói về GPP: "Chị đã được nghe nói trên TV cách đây 2 năm, nhưng theo ngành thì chưa ai nói bao giờ. Mà có đặt ra bây giờ thì cũng làm thế nào được. Bởi ai đầu tư, và đầu tư xong thì duy trì bằng cách nào với doanh thu như hiện nay, phục vụ cho ai, khi mà phần lớn người dân ở đây vẫn còn mua thuốc với mức tiền vài nghìn/lần".

Một quan chức Bộ Y tế đã từng thừa nhận: "Hình ảnh nhà thuốc chật chội, nhếch nhác, tối tăm không đạt tiêu chuẩn không phải là hiếm gặp. Nhìn thấy những nơi ấy mà tôi cũng cảm thấy xấu hổ, không hiểu vì sao lại được cơ quan cấp phép hoạt động".

Những số liệu từ các đợt thanh kiểm tra của cơ quan chức năng cho thấy, hiện cả nước có khoảng 83.000 cơ sở bán lẻ, đại lý thuốc hoạt động có phép. Thế nhưng, xấp xỉ 90% không đạt yêu cầu về cơ sở vật chất (dễ dẫn đến tình trạng không đảm bảo chất lượng thuốc). TPHCM - một địa bàn "nóng" trong hoạt động kinh doanh dược phẩm - mới có 13/4.066 nhà thuốc đạt chuẩn GPP.

Bán thuốc theo... màu

Bộ Y tế cũng phải thừa nhận rằng hoạt động của nhà thuốc hiện nay còn rất lộn xộn. Quy định bác sĩ không được bán thuốc và dược sĩ không được kê đơn, nhưng qua kiểm tra thì có tới 99,99% phòng mạch tư bán thuốc, bác sĩ vừa kê toa, vừa bán thuốc.

Thậm chí, các cơ quan chức năng đã phát hiện tình trạng bác sĩ bóc vỏ thuốc, bán thuốc quá hạn sử dụng cho người bệnh. Hầu hết các nhà thuốc đều không có mặt của dược sĩ đứng tên giấy phép kinh doanh, xảy ra tình trạng dược sĩ vừa cho thuê bằng cấp ở một chỗ lại vẫn có thể bán thuốc tại một nơi khác... Chưa nói đến những trường hợp, bác sĩ tư còn lột hết vỏ hộp, vỉ, và bán thuốc theo danh mục màu: Xanh, đỏ, tím, vàng...

Đây là việc vi phạm quy định nghề nghiệp, và cũng có thể coi là hành vi phạm pháp. Theo thông báo của Cục Quản lý Dược, năm 2007-2008, tỉ lệ thuốc giả ở VN chiếm khoảng 0,17% và tập trung chủ yếu ở những loại thuốc đắt tiền. Phần lớn thuốc giả, thuốc kém chất lượng cũng đều được phát hiện qua kênh phổ biến là nhà thuốc.

Một vấn nạn khác cũng khiến việc quản lý hệ thống phân phối thuốc của ta trở nên phức tạp đó là ý thức của người dân. Thói quen tự chữa bệnh, không cần toa bác sĩ, mua thuốc uống theo toa cũ, theo toa người quen khi mắc bệnh tương tự...

Nỗi lo của người bán, người mua

Ngày 1.7.2007, Bộ Y tế yêu cầu 4 địa phương: Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Cần Thơ thực hiện xây dựng nhà thuốc GPP. Sau gần 1 năm, Hà Nội có 56/1989 nhà thuốc đạt chuẩn - tất cả đều là các nhà thuốc mới thành lập, GPP là bắt buộc. TPHCM có 27/4066 nhà thuốc. Cần Thơ và Đà Nẵng chưa thực hiện được. Ng.Hằng (Theo Bộ Y tế)

Lợi nhuận là yếu tố sống còn cho sự tồn tại của nhà thuốc. Dược sĩ Lã Xuân Hoàn - Chủ tịch Liên chi hội Nhà thuốc HN - khẳng định: "Các dược sĩ rất muốn xây dựng cho nhà thuốc của mình đạt GPP vì thuốc là mặt hàng đặc biệt, ảnh hưởng đến sức khoẻ, tính mạng con người, kinh doanh thuốc là ngành dịch vụ kỹ thuật, có tiêu chuẩn, tác phong phục vụ chứ không phải đơn thuần như bán một mớ rau.

Nhưng trong hoàn cảnh hiện nay, chuẩn GPP chỉ nên là khuyến khích chứ chưa nên bắt buộc. Đưa ra hạn là năm 2011, có lẽ cấp trên đã hơi quan liêu. Giờ đây, các nhà thuốc đứng ở thế phải đóng chân cho vừa gót giày, nhưng vẫn phải làm".

Nhà thuốc số 5 Khâm Thiên là cơ sở tương đối có tiếng ở quận Đống Đa (HN). Nhưng khi chúng tôi hỏi về kế hoạch GPP, dược sĩ Trịnh Thị Minh Thu dè dặt: "Chúng tôi cứ theo lộ trình chung là năm 2011. Việc đạt GPP là chuyện lớn, và trước khi làm, phải cân nhắc thật kỹ, chứ không phải chỉ bày ra mà không theo được vì lỗ".

Một vấn đề nữa là nhân lực. Năm 2007, tổng số dược sĩ ĐH và sau ĐH toàn quốc là 7870 người. Trong khi đó, trên cả nước có 39.016 cơ sở bán lẻ, 9.454 nhà thuốc, 8.190 quầy thuốc, 12.878 đại lý thuốc; 8494 tủ thuốc trạm y tế xã. Vậy, từ nay đến năm 2011, làm sao đào tạo đủ dược sĩ, để đủ phục vụ cho khối kinh doanh, phân phối dược đáp ứng GPP?

Trên lý thuyết, không thể phủ nhận những ưu điểm của mô hình nhà thuốc GPP. Ví dụ, người dân sẽ được tư vấn sử dụng thuốc hợp lý, thuốc bán có nguồn gốc, đúng chất lượng và đúng giá. Đặc biệt, với những thuốc kê toa như kháng sinh, thuốc đặc trị thì sẽ được quản lý chặt chẽ, để giảm thiểu tình trạng "kháng thuốc" hiện rất phổ biến...
 
Song, để đạt được chuẩn GPP, sẽ cần rất nhiều kinh phí đầu tư. Vậy vô hình trung những chi phí này sẽ lại "đổ lên đầu" người tiêu dùng. Và như vậy, rất khó thuyết phục người dân thay đổi ý thức trong việc sử dụng thuốc bởi hiện nay "giá thành thuốc" vẫn là điều mà người tiêu dùng quan tâm nhất - chủ hiệu thuốc Thiện Bảo (đường Thành Thái - TPHCM) khẳng định.

Từ thực tế triển khai tại địa bàn TPHCM cũng cho thấy, tâm lý người tiêu dùng và kiến thức cộng đồng đang là thách thức lớn nhất khi triển khai mô hình nhà thuốc GPP. Có thể dẫn chứng cụ thể từ hoạt động của chuỗi nhà thuốc V-Phano - hệ thống nhà thuốc đầu tiên áp dụng GPP tại TPHCM. Kết quả sau một tuần khai trương, nhà thuốc này phải hy sinh đến 40% doanh số bởi số quá nhiều khách hàng đều đến mua thuốc mà không có toa của bác sĩ hoặc toa không hợp lệ.

>> 8 nhà thuốc đã đạt GPP vẫn có tiêu chí không đạt
>> Bỏ thì lo, theo thì sợ
>> Mô hình nhà thuốc bệnh viện đạt chuẩn GPP: Phải hoàn tất trong năm 2008
>> 32 nhà thuốc đạt tiêu chuẩn GPP
>> Cuối năm 2010: Các hoạt động của nhà thuốc phải đạt chuẩn GPP
>> TPHCM: Xây dựng chuỗi hiệu thuốc đạt chuẩn GPP