Đây là lần thứ hai trong tháng, Mỹ dùng tiền thuế của dân để cứu một công ty tài chính tư nhân.

Tại cuộc họp tối 14.9, FED không giảm lãi suất và cho rằng nguy cơ lạm phát tăng đang ở phía trước. Cho đến nay, FED không nói gì về những định chế cần thiết để kiểm soát thị trường tài chính trong tương lai. Họ còn đang sốt vó lo sửa soạn các hành động mang tính xã hội chủ nghĩa của mình.

Không có gì chắc chắn

Sáng 14.9, báo Wall Street Journal viết rằng bộ mặt tài chính nước Mỹ sẽ thay đổi khi hai công ty từng sống còn và vượt qua cuộc đại khủng hoảng tài chính năm 1930 đã ngã quỵ và bị xoá tên trên thị trường.

Đó là Lehman Brothers với 158 tuổi đời và Merrill Lynch, 94 tuổi. Họ đánh giá thị trường tài chính sẽ trở về với thế giới như trước đây: Đó là hoạt động tài chính có kiểm soát với hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò cổ điển của nó, hoạt động cẩn trọng, làm trung gian giữa người có tiền và người đầu tư.

Điều tiên đoán này cũng chưa có gì là chắc. Ngân hàng Bank of America mua Merrill Lynch chỉ vì cho đến nay nó chưa bành trướng nổi ra khu vực kinh doanh tài chính chứng khoán và giấy nợ rác. Và đây là dịp may hiếm có. Hệ thống ngân hàng thương mại Mỹ cũng chưa có thể nói là vững chãi vì nhiều ngân hàng có thể sở hữu rất nhiều giấy nợ rác này. Những giấy nợ đó không thể bán được khi cần tiền mặt. Thị trường hiện nay đang quá sợ các loại giấy nợ đầy rủi ro này, nên hầu như đã đóng băng.

Các bảng kết toán tài sản của các Cty tài chính hoặc ngân hàng hiện nay không nói lên được điều gì vì giá trị thực của giấy nợ họ sở hữu không biết là bao nhiêu (trong sổ họ chỉ ghi theo giá lúc mua vào). Nếu vì một lý do nào đó, dân chúng kéo nhau rút tiền thì ngân hàng thương mại ôm nhiều giấy nợ này như là tài sản có, cũng có thể đi đời nhanh chóng nếu FED không nhảy vào. Thế nhưng hiện nay Cơ quan Liên bang bảo hiểm tiền gửi (Federal Deposit Insurance Corp) - cánh tay phải của FED - đang cảnh báo là không còn nhiều khả năng vốn và có thể cần thêm tiền vốn từ Bộ Tài chính.

Tình hình bi đát hiện nay chưa thể chấm dứt chừng nào giá nhà tiếp tục xuống và do đó giá trị các chứng khoán dựa vào nhà đất tiếp tục không có người mua, trong khi đó số người sở hữu nhà mất khả năng chi trả, bỏ của chạy lấy người vẫn tiếp tục tăng. 

Quốc doanh hoá khoản nợ

Trong bối cảnh trên, FED có thể làm gì? Có thể nhân danh nhà nước, lấy tiền thuế của dân, làm một hành động cứu nguy khác. Cựu Chủ tịch FED Paul Vocker - người có công giải quyết lạm phát cao ở Mỹ thời năm 1970-1980 gợi ý nên lập công ty mua nợ nhà nước, giống như Resolution Trust corp ngày xưa.

Công ty này có trách nhiệm đứng ra mua các chứng khoán rác để lập lại thị trường mua bán. Giá như thế nào là tuỳ thuộc người bán và kẻ mua. Làm như thế thì rõ ràng là hành động quốc doanh hoá nợ. Quốc hội phải biểu quyết lập ra công ty quốc doanh trên và bỏ vốn (bằng tiền thuế) để mua chứng khoán rác. Nếu thị trường trở lại bình thường, giá trị chứng khoán kia tăng thì nhà nước có thể lời. Nhưng nếu làm thì ngân sách phải bỏ tiền. Tức là lấy tiền dân để cứu tư bản lũng đoạn.   

Mới đây nhất, tối 16.9, FED đã quyết định bơm 85 tỉ USD vốn để cứu tập đoàn bảo hiểm lớn nhất nước American International Group (AIG) đang có nguy cơ phá sản. Trước đó, đề nghị của FED là hai công ty JPMorgan-Chase và Golden Sachs cho AIG vay 75 tỉ đã không thành công.

AIG hiện có khoản đầu tư chứng khoán trên 400 tỉ mà không thể bán để trả lại nếu người bỏ tiền vào tài khoản đầu tư của AIG muốn rút ra. Đây là phần đầu tư rủi ro mà AIG chui vào, không chỉ mua chứng khoán rác mà còn bảo hiểm chứng khoán rác của người khác. Nếu FED không ra tay kịp thời, sự phá sản của AIG sẽ có ảnh hưởng toàn cầu và làm trầm trọng hơn những gì mà Lehman đang tạo ra.

>> Cuộc khủng hoảng tài chính ở Mỹ đi về đâu?
>> Nguy cơ khủng hoảng hệ thống ngân hàng toàn cầu
>> Mỹ thâm hụt ngân sách 438 tỉ USD
>> Thị trường toàn cầu bị chấn động
>> Phố Wall đứng sát mép vực
>> Khủng hoảng tài chính toàn cầu đang tồi tệ hơn