Ông thổ lộ: "Đêm qua, khi đặt chân xuống TPHCM, tôi không nghĩ VN đang trong thời kỳ suy giảm. Song VN phải chấp nhận kinh tế chậm lại. Thời kỳ chậm lại này là cơ hội để nhìn lại, xác định vấn đề cần tập trung, tập trung vào chiến lược...". 

Chọn lựa sự đặc thù làm chiến lược

"VN đã làm xong phần dễ, đã có nhiều năm thành công với sự tăng trưởng ấn tượng" - GS Porter nói, "nhưng giờ đến cái khó là xây dựng chiến lược (CL) tạo ra danh tiếng sống lâu dài với mình".

Theo ông, CL của DN và của quốc gia có nhiều điểm tương đồng, đó là phải xác định được những gì đặc thù, tạo sự khác biệt, đưa ra được các sản phẩm và dịch vụ với sự định vị độc đáo. CL không phải là cái mục tiêu, hoặc những bước triển khai để đạt đến mục tiêu. Rất nhiều Cty đa quốc gia đã nhầm lẫn CL là các câu khẩu hiệu (slogan), hoặc là những thông điệp về tầm nhìn mang tính mờ ảo. Một chiến lược đúng trước hết có mục tiêu đúng, yêu cầu tài chính phù hợp, mang lại lợi nhuận cao về dài hạn.

"Sự sai lầm khi cho rằng CL là chuyện bí mật. Ngược lại, CL cần được thông báo thường xuyên, nhắc đi nhắc lại cho nhân viên biết, để họ đóng vai trò "cái loa" phát đến khách hàng" - GS Porter nói. Ông cho rằng CL cũng là sự chọn lựa những cái gì làm và không làm, những cái gì chỉ đáp ứng cho một nhóm đối tượng KH chứ không phải cho tất cả.
 
Trả lời câu hỏi của một cử toạ: "Làm thế nào để tạo ra tính đặc thù trong khi nhiều DN vẫn sao chép và sao chép rất nhanh trong tình hình kinh tế VN thay đổi liên tục?", GS Porter cho rằng: "Sao chép là do chúng ta không có tư duy CL tốt. CL là một chặng đường dài chứ không phải ba tháng hay một năm. CL tốt sẽ làm Cty của bạn khác biệt".

Ông thẳng thắn: "Cái tôi được nghe là nhiều Cty VN suy nghĩ ngắn hạn, nhanh chộp lấy thời cơ nhưng ăn xổi". "Chính phủ VN nên tổ chức các cuộc đối thoại rộng rãi về một CL kinh tế mới, theo đó ưu tiên tập trung vào việc cải thiện môi trường và các thể chế kinh doanh" - lời GS Porter. Trong quan điểm đề xuất này, "tôi sẽ không dẹp bỏ ngành nông nghiệp, mà phải làm cách nào để ngành phát triển tinh vi hơn".
 
Theo đề nghị của một cử toạ, nếu cô đọng CL của VN thời gian tới trong một, hai câu: "Lao động rẻ và nông nghiệp" - ông nhấn mạnh.

GS Porter bắt tay chào bà Nguyễn Thị Hồng - Phó Chủ tịch UBND TPHCM.

CPH phải mạnh mẽ

Ở nhiều chỉ số, VN đang có lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, GS Porter cho rằng, những lợi thế đó khó tạo được động lực tăng trưởng mạnh mẽ nếu không có điều chỉnh, cải tiến. Các mặt hàng xuất khẩu (XK) của VN hiện chủ yếu là nguyên liệu thô, mang tính chất thâm dụng LĐ và vốn nhiều. Muốn nâng cao vị thế cạnh tranh trước hết phải nâng cao năng suất LĐ, nền sản xuất đi vào thiết kế và có hàm lượng chất xám cao. Theo ông, một trong những vấn đề cần quan tâm cải thiện nhanh và mạnh chính là quá trình cổ phần hoá (CPH), tái cấu trúc các DNNN.

"Ở VN, DNNN được tiếp cận vốn dễ hơn, nhưng chính điều này làm cho những khu vực khác - đặc biệt là các DN vừa và nhỏ - tiếp cận vốn khó hơn. DNNN sử dụng nhiều vốn, nhưng ít đạt hiệu quả như các DNNN ở Singapore. Tôi nghe nói, quá trình CPH ở VN mờ ảo, ít rõ ràng, làm rồi lại dừng..." - GS Porter đề cập. Một doanh nhân nghe ông nói vấn đề này đã nhận xét: "Ông nói thế chứng tỏ nắm khá rõ tình hình ở VN đấy!".

Quan điểm của GS Porter, việc CPH quan trọng là bán DN cho ai để tạo ra sự thay đổi từ CL kinh doanh cho đến đầu tư công nghệ, nâng cao tay nghề đội ngũ LĐ, chứ không phải chỉ mang tiền về. Một CL CPH hiệu quả của VN phải thay đổi được cơ cấu kinh tế, chứ không phải thay đổi cơ cấu sở hữu. Như thế, năng lực cạnh tranh của VN mới được nâng cao.

* Năm khuyến nghị và đề xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh tại VN: 1-Xây dựng các cơ quan giám sát độc lập và hiệu quả. 2-Cải thiện chính sách kinh tế ở cấp độ tỉnh, thành phố. 3-Nâng cấp cơ chế đối thoại và cộng tác công - tư. 4-Nâng cao hiệu quả của việc lập kế hoạch và năng lực quản trị chương trình ở chính quyền trung ương và địa phương. 5-Xây dựng quy trình CL kinh tế cấp quốc gia nhằm định hướng các thứ tự ưu tiên trong việc cải thiện môi trường kinh doanh. * Chiến lược trong thời kỳ suy thoái kinh tế: Xây dựng một chương trình tích cực; tái tập trung vào CL; quay về với những nền tảng kinh tế cơ bản; tập trung vào một CL, không dàn trải; đừng phản ứng thái quá trước những bất lợi của ngành; tận dụng thời gian suy thoái để làm những việc khó làm trong điều kiện bình thường; định vị hướng tới kết quả kinh tế dài hạn, chứ không phải đơn thuần là giá cổ phiếu trong ngắn hạn.

Michael E.Porter (sinh năm 1947) là tác giả của học thuyết chiến lược cạnh tranh và áp dụng các quy tắc cạnh tranh vào các vấn đề xã hội như chăm sóc sức khỏe, môi trường... Ông là Giáo sư ĐH Bishop William Lawrence thuộc Trường Kinh doanh Harvard. Năm 2001, Trường Kinh doanh Harvard và Đại học Harvard phối hợp thiết lập Viện Chiến lược và cạnh tranh, để tiếp tục nghiên cứu những gì Porter đã sáng tạo ra và theo đuổi. Ông là tác giả của 18 cuốn sách và 125 bài báo. Năm 1969, ông nhận bằng tốt nghiệp ngành cơ khí máy và vũ trụ. Năm 1971, ông nhận bằng thạc sĩ Trường Kinh doanh Harvard. Năm 1973, ông nhận bằng tiến sĩ Ngành kinh doanh của Đại học Harvard.   Những nghiên cứu và thành tựu của GS Porter được đánh giá rất cao. Ông đã nhận được giải thưởng David A. Wells của trường Harvard năm 1973 vì những nghiên cứu của ông trong lĩnh vực tổ chức công nghiệp. Năm 1980, ông nhận giải thưởng Graham & Dodd cho các phân tích tài chính liên bang. GS Porter được bầu làm hội viên Học viện Quản lý Quốc tế (1985), hội viên của Học viện Khoa học cơ khí Hoàng gia Thụy Điển (1991). Năm 1991, ông nhận giải thưởng Charles Coolidge Parlin vì những đóng góp trong lĩnh vực tiếp thị và chiến lược. Năm 1997, ông được Hiệp hội Quốc gia các nhà kinh tế doanh nghiệp trao giải thưởng Adam Smith. Năm 1998, ông nhận giải thưởng danh dự lần đầu tiên của Học viện Quản lý vì những đóng góp của ông trong lĩnh vực quản lý. Năm 2008, ông được trao giải thưởng Thành tựu cống hiến trọn đời do Bộ Thương mại Mỹ trao tặng. Ông còn nhận vô số các giải thưởng khác mà không thể liệt kê hết trong khuôn khổ có hạn của bài báo. TR.M