Biết nghề nhờ... lăn vô làm
Ông Lê Văn Ưu - chủ một cơ sở đóng xuồng ở Long Hậu (Lai Vung, Đồng Tháp) cho hay: Thợ đóng xuồng hầu hết là người địa phương. LĐ học nghề chủ yếu do người giỏi nghề truyền lại theo cách vừa làm vừa học. Đó cũng là cách dạy nghề phổ biến ở hầu hết các LN tại ĐBSCL.

Xóm làm lưỡi câu ở ấp Tây Khánh (xã Mỹ Hòa, TP.Long Xuyên, An Giang) có thâm niên khoảng 60 năm với trên 300 hộ gắn bó với nghề. Bình quân mỗi hộ có 2 LĐ theo nghề; có gia đình khi vào mùa lũ huy động cả nhà cùng làm theo kiểu cha mẹ dạy nghề cho con cái (các việc đơn giản). Còn ở TP.Sóc Trăng, se nhang là một nghề lâu đời với nhiều lò SX quy mô lớn nhỏ khác nhau. Nhiều LĐ làm nhang cho biết, chịu khó học hỏi sau vài ngày là làm được, nên người theo nghề có khá đông LĐPT.

Còn ở huyện Tân Hiệp (Kiên Giang) cũng có 2 nghề truyền thống gắn bó với người dân. Đó là nghề nấu rượu nếp (tại Kênh 5) do bà con Nam Định vào Nam sinh sống "mang" vào cách đây trên 50 năm và nghề trồng rau cần nước (tại Kênh 3A) do người dân "du nhập" từ Đà Lạt về khoảng 35 năm trước. Rượu nếp Kênh 5, rau cần nước Kênh 3A đều ngon nổi tiếng; trong đó rượu nếp Kênh 5 tiêu thụ không chỉ ở ĐBSCL, mà cả TPHCM. Thế nhưng, cả 2 nghề này cũng chỉ quanh quẩn với khoảng 40 hộ/nghề theo kiểu "cha truyền con nối".

LN ở ĐBSCL tạo việc làm cho cả trăm ngàn LĐ. Chỉ tính 29 LN tiểu thủ CN được công nhận ở An Giang đã thu hút gần 31.000 LĐ. Tuy nguồn nhân lực tại các LN khá dồi dào, do LĐ trong LN truyền nghề cho nhau là chủ yếu và với hình thức SX thủ công là chính, ngoại trừ số ít LĐ giỏi nghề ở tầm nghệ nhân, số đông LĐ các LN vẫn thiếu tính chuyên nghiệp cả tác phong lẫn cách học nghề.

Khéo tay... chưa đủ

Thực tế từ các LN sản xuất - ươm tôm giống ở Cà Mau cho thấy nhân lực của LN cần được đào tạo bài bản, biết ứng dụng tiến bộ KHKT vào SX. Do nhu cầu tôm giống rất lớn (bình quân khoảng 12 tỉ con/năm), nghề SX - ươm tôm giống ở Cà Mau phát triển mạnh. Toàn tỉnh hiện có gần 850 trại sản xuất con giống, trong đó 80% tập trung ở 3 huyện Năm Căn, Đầm Dơi và Ngọc Hiển.

Ngành chức năng Cà Mau nhận xét: Bên cạnh việc ứng dụng quy trình công nghệ mới, LĐ tại các trại sản xuất - ươm tôm giống được tập huấn nâng cao tay nghề nên chất lượng tôm giống sản xuất tại chỗ ngày càng được nâng lên...

Tại 29 LN ở An Giang, thu nhập bình quân của LĐ chỉ đạt từ 700.000 - 1 triệu đồng/LĐ/tháng. Với giá cả hiện nay, đây là mức thu nhập thấp. Để tạo sức bật cho LN, tỉnh An Giang có kế hoạch đầu tư trên 60 tỉ đồng phát triển 43 LN tiểu thủ CN (2008 - 2010). Tại Kiên Giang, đề cập tới việc XD LN nấu rượu nếp Kênh 5, trồng rau cần nước Kênh 3A, lãnh đạo huyện Tân Hiệp đánh giá: Kinh nghiệm, tay nghề của LĐ 2 nghề này đáng quý, để mở rộng quy mô LN, Tân Hiệp sẽ tổ chức tập huấn, dạy nghề cho người LĐ.

Đề tài khoa học "Phục tráng quy trình SX rau cần nước Kênh 3A theo hướng bền vững, hữu cơ, sinh học" đang được nhóm các nhà khoa học ĐH Cần Thơ thực hiện. Để duy trì nghề dệt chiếu thảm truyền thống, từ quý III/2007, xã Tân Phước (Lai Vung, Đồng Tháp) đã đầu tư máy dệt, dạy nghề cho LĐ, chuyển từ dệt thủ công sang dệt máy để làm chiếu xuất khẩu.

Gìn giữ những nét đặc sắc, tinh xảo của LN qua bàn tay khéo léo của người thợ tại các LN truyền thống là cần thiết. Tuy nhiên, SX trong bối cảnh hội nhập, cạnh tranh, SP xuất xưởng từ các LN đòi hỏi phải đáp ứng nhiều yếu tố: Không ngừng cải tiến mẫu mã, ứng dụng công nghệ mới, mở rộng quy mô, nâng quy trình SX lên quy mô CN - bán CN, XD thương hiệu...

Thực tế đó cho thấy, việc đào tạo nghề bài bản cho LĐ tại các LN cần được tính đến để hình thành đội ngũ thợ tại các LN không chỉ có bàn tay khéo léo, mà  hội tụ cả tác phong SX CN, kỷ luật LĐ, có khả năng tiếp thu - ứng dụng tiến bộ KHKT vào SX...

Đào tạo nghề thủ công ở các nước * Ở phương Tây, Nhật Bản và Trung Quốc- trước khi vào học nghề, người học phải nhập môn để có nhận thức đầy đủ, đam mê với nghề, sau đó mới dạy thiết kế. Trước hết học thiết kế trên mặt phẳng, tạo khối rồi đưa thiết kế đi chế thử (việc này do chính các nghệ nhân và thợ thực hiện). Sản phẩm làm xong đưa ra rút kinh nghiệm vài ba lần mới được sản xuất một số sản phẩm chính thức để chào hàng và triển lãm. Sau cùng là sản xuất đại trà khi những sản phẩm ấy đã được cọ xát với thị trường, được thị trường yêu thích, chấp nhận. Vì vậy, sản phẩm của họ đầy tính cạnh tranh. * Ở Ấn Độ, có khoảng 450 trung tâm dạy nghề rải rác trong cả nước để đào tạo nghề cho người LĐ, trong đó có 13 trung tâm đào tạo tay nghề cho thợ cả. Các trung tâm này có nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới, tạo ra những mẫu mã mới, da đạng, hợp với thị hiếu nhiều mặt của khách hàng trong và ngoài nước. * Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, họ coi việc đào tạo tay nghề cho thợ gốm quan trọng hơn công nghệ nên đã cho xây dựng những Học viện gốm ngay tại làng nghề, vùng nghề truyền thống và đào tạo thợ suốt mấy năm trước khi cho tham gia sản xuất, vì thế hàng gốm sứ Trung Quốc đến nay phát triển rất phong phú nhưng vẫn giữ được truyền thống tinh xảo xưa kia. N.B (Sưu tầm)