Kẽ hở từ luật
Theo quy định, hiện chỉ có NXB Giáo dục được biên soạn sách tham khảo (STK) nhằm bổ trợ, nâng cao cho học sinh theo SGK chuẩn. Còn những NXB khác thì chỉ được xuất bản các loại STK "không được ăn theo SGK", không được giải sẵn mà chỉ nêu phương pháp làm bài.
Song thực tế, nhiều NXB đang được phép tự liên kết để xuất bản. Trừ một số NXB của trung ương, phần lớn các NXB địa phương đều không có bộ máy biên tập chuẩn về STK mà hoàn toàn liên kết với các đối tác.
Do tự kiểm soát nội dung nên tốt xấu thế nào là do lương tâm của chính các NXB đó. Nếu NXB "tử tế" thì lựa chọn được đối tác tốt và cho ra sách hay. NXB nào làm ẩu sẽ chỉ cốt chọn tác giả lấy nhuận bút thấp, thậm chí xào xáo bừa, cho ra STK "bẩn", chỉ giải bài sẵn, thậm chí sai kiến thức.
Ông Nguyễn Đăng Quang - trợ lý TGĐ NXB Giáo Dục - cho rằng, đáng ra trong trường hợp này, các đầu nậu phải chịu trách nhiệm vì họ nắm nội dung. Nhưng họ lại có "bằng chứng ngoại phạm" vì không có tên trên sách. Đây là kẽ hở để các đầu nậu "lách", làm hỏng thị trường STK nhưng không xử lý được.
Bà Nga cho biết, theo Luật Xuất bản năm 2004 và Thông tư 35 (năm 1999), cả hai loại STK theo và không được ăn theo SGK hiện đều thuộc diện quản lý của Cục Xuất bản. Song, vấn đề là khi ra sách, Cục không được đọc nên không chịu trách nhiệm về mặt nội dung mà hoàn toàn do các NXB tự kiểm soát.
Chỉ khi có kiện tụng, cơ quan quản lý nhà nước mới kết hợp xử lý. Nhưng cũng chỉ giải quyết kiện tụng trong việc sao chép còn xử lý nội dung sách đúng sai thì phải thành lập một hội đồng. Nhưng ai sẽ đứng ra thành lập hội đồng này?
Và chi phí cho nó cũng rất tốn kém nên từ trước đến nay vẫn chưa ai thực hiện. Một điều bất cập nữa là theo Điều 20 của Luật Xuất bản, các đối tác có sai chỉ chịu trách nhiệm liên đới nhưng không nêu chịu liên đới như thế nào.
Chống độc quyền = thả nổi
Ông Huỳnh Công Minh - GĐ Sở GDĐT TPHCM - cho biết: "Vào thời điểm 1999-2000, Bộ VH-TT (nay là bộ Thông tin và Truyền thông) và Bộ GD-ĐT có ký một thông tư chung, trong đó có đề cập đến việc nên giao STK cho NXB Giáo dục làm để bảo đảm được chất lượng.
Song, điều này lại tạo thế độc quyền. Vì vậy, hiện nay nhiều NXB đã được tham gia vào lĩnh vực xuất bản STK. Cái được của việc mở rộng, phá thế độc quyền là thị trường STK hiện đa dạng và phong phú hơn cả về nội dung lẫn hình thức.
Song, nhược điểm lại ở chỗ xảy ra tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, khiến chất lượng STK ngày càng kém đi mà giá thành lại ngày càng cao hơn, và thậm chí không ít đầu STK còn đắt hơn cả SGK cùng lĩnh vực".
Theo phân tích của người trong giới, vì SGK là "độc quyền" của NXB Giáo dục nên STK đầu tư ít mà dễ "ăn" hơn nhiều, bởi bất cứ nhà NXB nào cũng có thể tham gia vào "làm" STK.
Ông K.S - lãnh đạo Cty Sách và Thiết bị trường học Alpha - nói: "Hiện do buông lỏng đầu quản lý nên không ít NXB rất coi thường chất lượng STK. Có thể đơn cử trường hợp NXB T.N, là một trong những NXB nổi tiếng về xuất bản STK. Thế nhưng, thử hỏi trong hội đồng biên soạn STK của họ có bao nhiêu người được trang bị đến nơi đến chốn kiến thức về các loại STK ấy.
Ví dụ, NXB này thường xuyên cho ra đời hàng chục đầu STK môn toán nhưng lại không chuyên viên nào có bằng cấp về toán học. Nhiều NXB khác còn bỏ mặc hoàn toàn khâu biên tập khi chỉ mua gom vài đầu sách của những người nổi tiếng, "xào nấu" lại rồi cho ra đời các cuốn STK với những tên tuổi rất "uy tín".
Một nữ GĐ khá nổi tiếng trong lĩnh vực này cho biết thêm : "Hiện giá STK rất vô chừng, không hề có quy định "giá sàn". Nhiều NXB đã tự ý nâng giá bìa, rồi lại cộng thêm với giá chiết khấu cho các đơn vị phát hành lên đến 60-70% (mức trung bình khoảng 40%). Thế là bán được hàng, mặc dù chất lượng sách nhiều khi chẳng ra sao".
Ông Huỳnh Công Minh khẳng định: "Tôi ủng hộ việc chống độc quyền, để nhiều người được tham gia vào cùng làm SGK cũng như STK. Theo tôi được biết, thì hiện các cơ quan hữu trách cũng đang có kế hoạch thiết lập bộ máy phê duyệt các loại sách liên quan đến lĩnh vực giáo dục như SGK và cả STK. Và trong bộ máy phê duyệt sách này có sự tham gia của ngành giáo dục, đặc biệt là các chuyên gia, những người có chuyên môn, hiểu biết cao trong lĩnh vực giáo dục... Nếu làm được những việc này, hy vọng chất lượng sách sẽ được đảm bảo hơn và giá thành sách cũng ổn định hơn".
|
Quản lý "tréo cẳng"
Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Thiện Nhân đã từng khẳng định, dẫn đến tình trạng "loạn" STK như hiện nay là do có đến 35 NXB phát hành loại sách này mà nội dung ngành giáo dục không duyệt - STK thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Văn hóa Thông tin trước đây, nay là Bộ Thông tin và Truyền thông. Chính vì sự "tréo cẳng" như vậy nên mảng sách này gần như đang được thả lỏng, không được ai thẩm định. Đã đến lúc Bộ GD-ĐT phải có trách nhiệm thẩm định nguồn sách này, sách nào đạt chuẩn mới được đưa vào tham khảo.
Nhà giáo ưu tú Lê Thiện Thuật - nguyên Hiệu trưởng Trường THPT Kim Liên (Hà Nội): "STK là ấn phẩm đặc biệt"
STK của ta nhiều mà chất lượng không tinh. Những kiến thức thật sự mang tính chất "tham khảo", "nâng cao" trong các loại sách này không nhiều. Tôi rất ngạc nhiên khi nghành GD lại không tham gia thẩm định nội dung, vì STK không phải là loại ấn phẩm xuất bản thông thường mà là loại ấn phẩm đặc biệt.
Cô Nguyễn Thị Mai Anh - GV dạy Văn trường Kim Đồng (Q.5 - TPHCM): "Đi ngược mục đích cải cách giáo dục"
Thật nguy hiểm là hiện nay chẳng ai chịu trách nhiệm thẩm định về chất lượng của STK. Nhiều STK có nội dung là hướng dẫn giải bài khó, lại được viết bằng những phương pháp rất lạc hậu. Sách hướng dẫn giải bài tập nâng cao thì lại giải bài hộ chứ không "hướng dẫn" tư duy, vận dụng kiến thức của HS... Chính những STK loại này đã tạo tâm lý học tủ của HS và đi ngược lại với mục đích cải cách giáo dục.
Chị Lê Vũ Hà - khu tập thể Giảng Võ (Hà Nội): "Mỗi lần mua sách, một lần rối trí"
Năm nào cũng vậy, mỗi lần đi mua sách cho con là một lần tôi rối trí. Các cháu luôn đòi phải mua thêm STK, sách để học tốt, v.v..., nhưng có đến hàng chục cuốn như vậy, làm sao biết được cuốn nào nên mua, cuốn nào không? Đã đến lúc các cơ quan quản lý phải vào cuộc để kiểm soát tình trạng lộn xộn của thị trường STK hiện nay.
Chị Nguyễn Hoàng Thu Cúc - Dược sĩ BV Hùng Vương (TPHCM): "Đành chọn theo cảm tính"
Đi mua sách cho con, tôi thấy STK hiện nay rất phong phú về hình thức. Nhưng, xem kỹ sẽ thấy không ít trường hợp hai sách của hai NXB khác nhau, hình thức khác nhau nhưng nội dung thì không khác nhau là mấy. Thậm chí, gần như cùng một nội dung mà có đến 7 cuốn sách khác nhau với những tên gần giống nhau... Đó là chưa kể đến tình trạng có những STK mình muốn mua thì con lại bảo không sát với chương trình học. Hoặc có những sách bìa rất đẹp, bắt mắt nhưng nội dung thì hết sức sơ sài... Những lúc như thế này, chỉ biết chọn theo cảm tính mà thôi.
Đ.H - Linh Lan ghi |