Tất cả các NHTM đều đặt huy động vốn là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách trong những tháng cuối năm nhằm đảm bảo an toàn thanh khoản hệ thống.

Thông tin về việc tăng lãi suất (LS) huy động của các NH luôn thường trực trên các phương tiện thông tin đại chúng mấy tháng nay. Nhiều sản phẩm được quảng cáo như: Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn LS thả nổi, tiết kiệm rút gốc linh hoạt, lãi suất tiết kiệm bậc thang theo số tiền gửi, tiết kiệm bằng VND bảo đảm giá trị theo giá vàng... Đặc biệt khi giá vàng ngày càng tăng, một số NH tung ra các chương trình giải thưởng bằng vàng.

Cho dù thi nhau chào mời sản phẩm tiết kiệm với mọi tiện ích nhưng tình hình huy động vốn của các NH vẫn rất khó khăn. Hầu hết các NH chưa đạt kế hoạch huy động vốn. Một số giám đốc chi nhánh NHTM cho biết nguồn vốn dân cư vào NH tăng rất chậm, NH nào còn để LS thấp hơn mặt bằng chung bị sụt giảm nguồn vốn huy động hàng chục tỉ đồng/tháng.

Vì vậy, cuộc đua tăng LS không thể dừng được ở vài NH mà lan ra toàn hệ thống vì NH nào cũng lo giữ khách hàng và giữ ổn định nguồn vốn của mình. Khác với đầu năm khi các NHTMCP lo vốn huy động, các NHTM nhà nước còn đủng đỉnh thì nay tất cả đều lo lắng.

Căng thẳng thanh khoản cuối năm

Trước hết, do tốc độ tăng dư nợ đã quá cao so khả năng huy động vốn. Theo số liệu của NHNN, tăng trưởng tín dụng đến hết tháng 10.2009 là 33,29% so cuối năm 2008, trong khi đó tốc độ tăng vốn huy động từ dân cư và tổ chức chỉ 25,72%.

Theo Thống đốc NHNN: "Lãi suất huy động VND có xu hướng tăng do nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng mạnh và sự dịch chuyển vốn từ tiền gửi NH sang đầu tư kinh doanh CK và tài sản khác làm cho chênh lệch lãi suất đầu ra và đầu vào của các NHTM giảm, gây khó khăn trong việc trích lập dự phòng rủi ro".

Nguồn cung tiền từ NHNN đang chuyển động theo hướng thắt chặt nhằm kiểm soát và ngăn chặn nguy cơ lạm phát. NHNN sẽ không tăng cung tiền trên thị trường mở trong dịp cuối năm như mọi năm và đặt ra các yêu cầu khắt khe hơn đối với hợp đồng swap (hoán đổi) ngoại tệ lấy VND. Giả sử NHNN có khuyến khích biện pháp này thì hiện các NHTM cũng không có dư ngoại tệ để swap lấy VND.

Sắp đến thời điểm Thông tư 15/2009/TT-NHNN về quy định tỉ lệ tối đa của nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung hạn và dài hạn có hiệu lực thi hành (1.1.2010). Các NHTM đang phải chạy đua với thời gian để rút tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 40% xuống chỉ còn 30% cho đúng quy định. Đây là một việc rất khó khăn vì hiện nay mất cân đối giữa cung- cầu vốn trung và dài hạn của hệ thống đang khá gay gắt.

Ví dụ, địa bàn TPHCM tỉ lệ vốn huy động trung và dài hạn chỉ còn chiếm khoảng 15%/tổng vốn huy động, nhưng tỉ lệ dư nợ cho vay trung và dài hạn lại chiếm đến gần 40%/tổng dư nợ. Trong hoàn cảnh không thể huy động được vốn trung và dài hạn, các NH buộc phải tăng lượng vốn huy động ngắn hạn để đảm bảo tỉ lệ như thông tư 15 quy định.

Trong bối cảnh NHNN tiếp tục duy trì LSCB ở mức thấp (7%) cũng khiến làm hạn chế khả năng huy động vốn của các TCTD do mức LS không bù đắp được kỳ vọng lạm phát của thị trường. Mặt khác, theo quy luật, nhu cầu rút tiền thanh toán và nhu cầu giải ngân cuối năm của khách hàng (cả tổ chức và cá nhân) luôn có xu hướng tăng cao.

Bài toán cung cầu vốn

Càng gần Tết, tình hình huy động vốn sẽ còn căng thẳng hơn, LS huy động các kỳ hạn nhiều khả năng sẽ đều phải lên gần sát 10%. Đây là LS niêm yết, còn LS thực của một số NH phải cao hơn vì tính thêm giá trị các mức LS thưởng và giải thưởng. Trọng tâm hoạt động cuối năm của các NHTM là huy động vốn. Các NH đã và đang triển khai trong hệ thống tất cả các biện pháp, trong đó chú trọng đặc biệt đến công tác chăm sóc, marketing, tiếp thị khách hàng. Song song, biện pháp quyết liệt thu hồi nợ đến hạn, giảm thấp tỉ lệ sử dụng vốn huy động mới để cho vay cũng được đặt ra để tạo dự trữ thanh khoản trong những tháng cuối năm 2009.

Tình hình căng thẳng về vốn huy động chỉ có thể dịu hơn vào quý I/2010 khi Tết Nguyên đán qua và hỗ trợ lãi suất (HTLS) đã giảm 2%. Theo tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia thì việc giảm HTLS xuống còn 2% có tác dụng làm giảm cầu tín dụng VND (vì LS cho vay đã cao hơn nên nhu cầu vay sẽ thấp hơn), điều này làm giảm áp lực nguồn vốn đối với nội tệ (giảm sức ép lãi suất tiền gửi VND).

Tuy nhiên theo một chuyên gia tài chính khác thì LS huy động VND của hệ thống NH chỉ có thể giảm khi các DN thu hút vốn được từ việc phát hành CP và trái phiếu trên TTCK giảm bớt vay NH; cầu hàng hóa tiêu thụ chưa được cải thiện nên nhu cầu vốn của DN để sản xuất kinh doanh mới chưa tăng. Một khi cung-cầu vốn còn mất cân đối thì rất khó đưa mặt bằng LS huy động xuống thấp hơn.