Nhiều vấn đề đặt ra tại hội thảo, như vì sao nhiều năm qua, TP không có một tác phẩm nào có chất lượng đỉnh cao, lĩnh vực phê bình hoàn toàn bỏ trống và quản lý văn hoá thế nào để không bị cho là lạc hậu.
Nhà phê bình ở đâu?
Nhà thơ Inrasara đánh động: Ở Sài Gòn hoàn toàn không có nhà phê bình - đó là một hiện tượng rất kỳ lạ! Chúng ta mang vác đủ thứ mặc cảm và tâm lý sợ hãi. Sợ mất truyền thống bên cạnh sợ không theo kịp hiện đại, sợ bị tụt hậu đồng lúc sợ cái mới lạ, vừa muốn học tập thiên hạ vừa sợ lai căng, sợ hậu hiện đại hay tân hình thức, sợ cách tân với thể nghiệm. Sợ - nên không dám viết, không biết viết thế nào. Ở ngoài kia, phong trào sôi động, nhộn nhịp là thế, các nhà phê bình ta "cửa vẫn đóng và đời im ỉm khoá".
Còn Hội Nhà văn TP chưa dũng cảm nhìn thẳng vào thực tế sáng tác văn học Sài Gòn, bởi nếu chỉ chăm chăm vào dòng "chính lưu" thôi, văn học TP luôn chịu lép vế. Để có cái nhìn toàn cảnh dòng chảy văn chương Sài Gòn, phải xem xét cả tác phẩm trên mạng, những trào lưu hậu hiện đại hay tân hình thức, các nhóm thơ mới xuất hiện...
Nâng cao quan trí
Từ trước đến nay, ít có hội thảo nào đề cập đến việc cần thiết nâng cao quan trí, nhất là trong lĩnh vực quản lý văn hoá. Người ta thường "đổ tội" cho việc thiếu tác phẩm hay là thiếu đầu tư sâu, thiếu nhà văn tài năng và thiếu độc giả có trình độ dân trí cao, nhưng thường "quên" mất yếu tố nhà quản lý.
Hội thảo chỉ ra rằng: Chúng ta hiện chưa thực sự tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ thăng hoa trong sáng tạo. Tính quan liêu, mệnh lệnh vẫn còn tồn tại trong nhiều cơ quan văn hoá. Sự lúng túng và hữu khuynh trong quản lý VHNT thể hiện ở tiêu chí "Một tác phẩm không có yếu tố phản động, đồi trụy là chấp nhận được". Cho nên, thiếu những tác phẩm có giá trị về tư tưởng.
Ông Cao Đức Trường - Trưởng phòng Văn hoá văn nghệ Ban Tuyên giáo Thành uỷ TPHCM thừa nhận, nhà quản lý cũng có những nỗi sợ riêng: Sợ bị liệt vào hàng bảo thủ, sợ bị cho là dốt nát, là kẻ "đàn áp văn nghệ", sợ khi đi vào "thế giới phẳng" có phải là đi vào chủ nghĩa tư bản hay không... Chính vì thế mà việc quản lý trở nên có lúc trượt dài.
Còn nhà văn Nguyên Ngọc cảnh báo trong bài tham luận: Chúng ta không cho phép được sai, và như vậy thì trong thực tế cũng là triệt tiêu hết mọi tìm tòi. Chúng ta "canh gác" cái sai nhiều quá, thậm chí dường như có chủ trương "thôi, dở dở, tầm tầm, cũ cũ cũng được, miễn là đừng sai".
Trong nghệ thuật, đúng mà dở thì cũng vô nghĩa; thậm chí còn có hại, nó bào mòn thị hiếu người đọc; về lâu dài chính là tạo môi trường cho cái ác phát triển. Hình như những người tự cho mình có trách nhiệm và vai trò "canh gác" chưa bao giờ nghĩ đến điều này.
Hội nhập theo cách nào?
Tại hội thảo, có hai ý kiến được chú ý. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng cho rằng: Văn học ta dịch ra nước ngoài hầu như rất lẻ mẻ. Muốn đưa văn học ra nước ngoài, phải mời những dịch giả Việt kiều và người nước ngoài sang VN tìm hiểu thực tế, có cơ hội trao đổi với tác giả để dịch, sau đó tìm cách phổ biến ra nước ngoài để thế giới hiểu VN một cách sâu sắc hơn.
Giáo sư Trần Văn Khê thì cho rằng, hội nhập có 2 mặt: Nhà nước phải tìm ra phương pháp bảo vệ (chứ không phải bảo tồn), để nền văn hoá VN không bị hoà tan, mà sẵn sàng tiếp nhận cái hay của người khác. Thứ hai, người ta không hẳn có ý "xâm lăng" mà cũng tò mò muốn hiểu văn hoá VN, nên phải đào tạo một lực lượng nghiên cứu, sáng tác, biểu diễn, giáo dục có trình độ để giới thiệu được nét riêng của mình.
Để làm điều này, phải có sự quan tâm và đầu tư của chính quyền, chứ không phải chỉ "ngồi chơi làm kiểng", để cái gì tốt của mình thì khoe ra, chứ không "lưu hành nội bộ"...