Nhiều hạn chế, yếu kém như chậm tiến độ, thủ tục phức tạp, rườm rà, cá biệt có dự án (DA) tính đến khi cấp phép phải trải qua tới 33 thủ tục hành chính và kéo dài tới hàng chục năm... cho thấy bức tranh về việc thực hiện chính sách trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản vẫn còn nhiều gam màu thiếu sáng.

Theo báo cáo của Đoàn giám sát UBTVQH, trong giai đoạn 2005-2007, tổng số vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nước là 237.447 tỉ đồng, trong đó ngân sách địa phương quản lý là 151.774 tỉ đồng và các bộ, ngành trung ương là 85.673 tỉ đồng, chiếm khoảng 20-22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Kết quả giám sát cho thấy công tác đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế, yếu kém. Tiến độ sử dụng vốn nhà nước rất chậm, thủ tục đầu tư rườm rà... Theo thống kê, chỉ riêng năm 2005 đã có tới 2.280 DA, chiếm 9,2% tổng số DA thực hiện đầu tư trong năm, trong đó 48 DA nhóm A chậm tiến độ; năm 2006, con số DA chậm tiến độ lên 3.595 và năm 2007 là 3.979 DA.

Trong đó đáng chú ý, DA nhà máy xử lý nước thải khu đô thị Bắc Thăng Long - Vân Trì hoàn thành bàn giao từ tháng 10.2005 với giá trị 65,55 tỉ đồng và 1.255 triệu yen, nhưng không thể vận hành do chưa được cung cấp nguồn điện.
 
DA cầu Thanh Trì và tuyến phía nam vành đai 3 Hà Nội với số vốn đầu tư 7.660 tỉ đồng chậm nhiều tháng, tính toán sơ bộ mỗi ngày chậm phải trả 1,5 tỉ đồng tiền lãi vay. Cầu xây xong nhưng 2 đường dẫn lên cầu chưa hoàn thành, nên phải tốn thêm cả chục tỉ đồng xây dựng đường tạm để thông xe.

Theo Chủ nhiệm UB Tài chính - Ngân sách QH Phùng Quốc Hiển, giải phóng mặt bằng, năng lực nhà thầu và cơ chế chính sách là 3 nguyên nhân dẫn đến chậm trễ.

Ngoài ra cũng theo báo cáo kết quả giám sát, thủ tục về đầu tư xây dựng cơ bản còn quá phức tạp, thời gian từ khâu chuẩn bị đến triển khai dự án đầu tư quá dài. Quy trình thủ tục đấu thầu chiếm nhiều thời gian, là nguyên nhân gây nên những lãng phí lớn.
 
Ví dụ điển hình cho trường hợp này được đưa ra là DA Nhà máy đạm Cà Mau nếu chỉ định thầu thì sẽ chọn được nhà thầu với mức vốn đầu tư 500 triệu USD với thiết bị công nghệ cao, nhưng do phải đấu thầu nên thời gian hoàn thành chậm 2 năm, mức vốn đầu tư tăng lên 900 triệu USD mà công nghệ thì lạc hậu hơn.

Cũng theo ông Hiển, mọi người được hỏi đều cho rằng chính sách về đầu tư XDCB bằng vốn nhà nước là quá chặt, làm mất tính năng động của các chủ đầu tư, kéo dài thời gian thực hiện DA gây lãng phí rất lớn.

"Tổng cộng thời gian từ khi xin chủ trương đầu tư đến khi khởi công công trình đối với một DA nhóm A là 42 tháng, nhóm B là 29 tháng và nhóm C là 23 tháng. Như vậy, một DA nhóm A thi công mất 5-7 năm thì cộng với cả thời gian xin thủ tục đầu tư mất hơn 10 năm. Mỗi năm có khoảng 50-70 nghìn tỉ đồng không giải ngân được đã gây sự lãng phí rất lớn" - ông Hiển phân tích.

Phó Tổng thanh tra Chính phủ Mai Quốc Bình đề xuất nên lập một bộ phận chuyên trách để xem xét toàn bộ vấn đề, chỉ ra từng điểm bất cập cụ thể để đề xuất Quốc hội, Chính phủ chỉnh sửa. Thanh tra Chính phủ sẵn sàng lập một đề án xem xét vấn đề này và giúp đỡ các đại biểu QH đi sâu vào giám sát chuyên đề ở từng lĩnh vực.

Cũng trong phiên khai mạc ngày 22.9, UBTVQH đã xem xét tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Quản lý nợ công. Trong phiên họp thứ 12 này dự kiến kéo dài đến ngày 27.9, UBTVQH sẽ xem xét cho ý kiến về những vấn đề còn khác nhau của một số dự án luật; cho Dự kiến chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội năm 2009, điều chỉnh chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2008; nghe báo cáo về việc triển khai xây dựng Nhà Quốc hội và việc chuẩn bị cho kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá XII.