Cty nhà nước làm "cai đầu dài"
Từ năm 1996 - 1998, các Cty TNHH: Lương Cơ, Minh Tiến, Vân Thành, Đức Hạnh, Lợi Nguyên, Bến Thủy và DNTN Phú Sơn xin đầu tư thăm dò, lập luận chứng khai thác mỏ đá puzolana tại tỉnh BR-VT. Vào thời điểm này, Nhà nước chưa cấp phép khai thác mỏ cho tư nhân nên Sở Công nghiệp địa phương hướng dẫn hợp tác với Cty CTKS BR-VT.
Hợp đồng theo nguyên tắc: Các DN tư nhân đầu tư 100% vốn (100 tỉ đồng) để thăm dò, lập luận chứng kỹ thuật, xin giấy phép khai thác, đền bù giải tỏa, xây dựng cơ bản, mua thuốc nổ, sản xuất và khai thác các mỏ đá, CTKS không bỏ vốn, chỉ đại diện đứng tên giấy phép và được hưởng 12 - 16% doanh thu sản phẩm. Khi hoạt động, các đối tác tổ chức sản xuất, tìm kiếm khách hàng, trả lương công nhân; CTKS chỉ cử một cán bộ giám sát xuất hàng rồi lấy tiền ăn chia.
Lấy khuôn dấu nhà nước làm "cai đầu dài" vẫn chưa thỏa lòng tham. Giám đốc CTKS cậy thế nhà nước ép dần các đối tác, cản trở không cho hoạt động với mục đích cho các đối tác không đủ sức cầm cự nhằm thôn tính nguồn vốn và công sức họ đã bỏ ra. Bị ép đến đường cùng, các đối tác buộc phải kêu cứu lên UBND tỉnh và các cơ quan TƯ.
Trốn chạy cổ phần hoá
Sau khi có đoàn kiểm tra do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Uông Chu Lưu làm trưởng đoàn và có báo cáo cụ thể, Thủ tướng Phan Văn Khải chỉ đạo Văn phòng Chính phủ gửi công văn hỏa tốc số 4282/VPCP-VI, ngày 14.9.2001 gửi các Bộ Tư pháp, Tài chính, Công nghiệp, Ban Đổi mới và phát triển DN và UBND tỉnh BR-VT, nội dung: Cổ phần hoá (CPH) CTKS theo hình thức giữ nguyên giá trị thuộc vốn nhà nước hiện có tại DN; vốn của Cty cổ phần sẽ bao gồm vốn nhà nước, vốn của cán bộ công nhân viên CTKS và vốn của các DN đối tác đầu tư tại mỏ.
UBND tỉnh BR-VT chỉ đạo kiên quyết việc CPH CTKS, phải xử lý nghiêm các trường hợp không thực hiện hoặc cản trở tiến trình CPH. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, ngày 8.3.2002, UBND tỉnh BR-VT có công văn số 815/UB-VP hướng dẫn xây dựng CPH CTKS: Giữ nguyên vốn nhà nước tại đơn vị, bán cho CBCNV 20%, số còn lại bán cho các DN đối tác đã đầu tư tại mỏ. Nhưng lãnh đạo CTKS không thực hiện CPH mà làm đơn xin gia nhập Vinaconex. Các DN đối tác bất lực vì không có sự can thiệp nào, mặc dù đã có sự chỉ đạo thống nhất từ Thủ tướng đến UBND tỉnh BR-VT.
Chạy tội và âm mưu đoạt vốn
Tìm hiểu nguyên nhân của sự "nhập vào" Vinaconex sẽ thấy, tháng 8.2002, UBND tỉnh BR-VT ra quyết định thanh tra và Thanh tra tỉnh phát hiện nhiều sai phạm của CTKS. Theo kết luận thanh tra, nhiều tỉ đồng của Nhà nước bị các cán bộ chủ chốt rút ruột, tham ô, lập hồ sơ khống và vi phạm các nguyên tắc quản lý kinh tế. Đoàn thanh tra kiến nghị chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra làm rõ. Tuy nhiên, trước khi có sự ra tay của pháp luật, CTKS nhanh chân sáp nhập vào Vinaconex.
Sau khi an toàn dưới danh nghĩa mới là Cty khoáng sản Vinaconex Vũng Tàu, đơn vị này tiếp tục ngăn cản không cho các DN đối tác lắp đặt thiết bị khai thác, không lập hộ chiếu khoan nổ mìn. Cty KS Vinaconex còn bắt buộc các DN phải mua lại đá tại các mỏ do chính họ đã bỏ tiền ra đầu tư, xây dựng và xin cấp giấy phép trước đây. Các DN đối tác điêu đứng. Máy móc thiết bị không hoạt động được bị hư hại nặng, nguồn vốn đầu tư mất dần, đang bên bờ vực phá sản.
Trước tình hình khó khăn đó, các DN trên tiếp tục gửi đơn khiếu nại lên các cấp với nội dung: Yêu cầu xử lý những vi phạm tài chính của CTKS đã được Thanh tra tỉnh kết luận; ngăn chặn âm mưu chiếm đoạt tài sản của các DN đối tác; yêu cầu CTKS Vinaconex Vũng Tàu trả lại quyền khai thác mỏ cho các DN, hoặc thực hiện đúng nội dung cổ phần hoá theo chỉ đạo của Thủ tướng.