Mặc dù những tiến triển của nền kinh tế chưa rõ ràng, nhưng riêng sự sôi động của TTCK cũng hứa hẹn đem lại một bức tranh lợi nhuận "đẹp". Niềm tin sẽ được củng cố hơn khi báo cáo tài chính 6 tháng được soát xét kiểm toán.

Tài chính sẽ lên hương?

Về mảng sản xuất kinh doanh thông thường, theo dự báo của một số CTCK, cũng sẽ có ngành được hưởng lợi từ chính sách kích cầu như sản xuất hàng tiêu dùng, xây dựng, vật liệu xây dựng, vận tải.
 
Một số báo cáo sớm đã cho thấy nhiều tín hiệu tốt như HPG 4 tháng đầu năm đã đạt 36% kế hoạch doanh thu và 69% kế hoạch lợi nhuận cả năm. Cty còn dự kiến nâng mức trả cổ tức bằng tiền mặt từ 20% lên mức 30%.
 
Việc trả cổ tức cao bằng tiền mặt cho thấy Cty phải thực sự "rủng rỉnh" tiền. DPM đến hết tháng 5 đã hoàn thành 52% kế hoạch doanh thu và lợi nhuận năm. Những thông tin như vậy NĐT có thể tiếp cận khá dễ dàng vì thường được DN "sốt sắng" công bố sớm.

Tuy nhiên, lĩnh vực được kỳ vọng nhiều nhất vẫn là tài chính NH, CK. Thị trường đã tăng gần 83% từ đầu tháng 4 đến nay và nhiều CP tăng gấp đôi thị giá thì không có lý gì các tổ chức chuyên về tài chính, đầu tư lại có kết quả làm ăn kém.
 
Với khối NH, dư nợ tín dụng vừa qua tăng cao, trong khi Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh chính sách kích cầu thì cơ hội kinh doanh cũng thuận lợi hơn nhiều.
 
Theo ông Nguyễn Duy Hưng - Chủ tịch HĐQT CTCK SSI, thị trường tốt khiến hoạt động của Cty cũng thuận lợi và khả năng đạt, vượt kế hoạch đầu năm là dễ dàng. SSI xây dựng kế hoạch ban đầu chỉ với VN-Index quanh 350 điểm. Việc thị trường lên quá 500 điểm rõ ràng là điều đáng ngạc nhiên.

Việc nhóm CP CTCK, Cty đầu tư tài chính tăng mạnh vừa qua chính là nhờ thị trường kỳ vọng cao vào khả năng lợi nhuận đột biến. Tính từ đầu tháng 4.2009, SSI tăng 187,3%, STB tăng 114,8%, PVF tăng 125,4%, KLS tăng 183,7% BVS tăng 197,7%... Việc hàng loạt CTCK, Cty đầu tư tài chính cắt giảm mạnh danh mục vừa qua cho thấy quyết tâm lấy lại những gì đã mất của năm 2008 là rất lớn.

Cẩn trọng với số liệu

Thời điểm quý II cũng sẽ đánh dấu một sự kiện quan trọng: TTCKVN làm quen với thông lệ soát xét, kiểm toán báo cáo tài chính bán niên của Cty niêm yết. Việc soát xét được kỳ vọng sẽ giúp thị trường có cái nhìn chân thực hơn về con số lợi nhuận.

Thực tế quý I đã có nhiều Cty báo cáo cho thấy sự khởi sắc đáng khích lệ. Tuy nhiên, do kết quả kinh doanh quý đầu năm hầu như không được soát xét, kiểm toán (do không bắt buộc) nên con số đó vẫn chỉ là ước tính kế toán. Một ví dụ đơn giản, NĐT chỉ được biết đến một con số tổng hợp lãi/lỗ chứ không biết thực chất lãi/lỗ đó được cấu thành như thế nào, có sự điều chuyển phù hợp chuẩn mực hay không.

Theo ông Nguyễn Duy Hưng, NĐT nên cảnh giác với các con số lời, lỗ trong bối cảnh mảng đầu tư tài chính đang biến động rất mạnh. Các DN Việt Nam bên cạnh mảng hoạt động sản xuất kinh doanh chính, có tham gia đầu tư tài chính rất nhiều. Mức lỗ lớn năm 2008 đã cho thấy thực trạng này.

Đặc biệt, việc sở hữu chéo nhau (đầu tư chéo CP của nhau) tạo nên mối liên kết chặt và ảnh hưởng qua lại. Chẳng hạn ba, bốn DN cùng lúc đầu tư chéo vào nhau. Khi thị trường giảm, giá CP của một hoặc nhiều DN giảm khiến danh mục đầu tư của từng DN trở nên xấu, thậm chí lỗ phải trích lập dự phòng. Chỉ cần một DN phải trích lập, lợi nhuận sẽ lại giảm, thậm chí lỗ. CP của DN đó mất giá đã đành, nhưng các DN khác có sở hữu CP đó cũng chịu ảnh hưởng theo.

Một ví dụ dễ thấy là mối quan hệ giữa REE và STB, SAM và HPG. Thậm chí thị trường đầu cơ các CP này chủ yếu là nhìn vào mối lợi từ khoản đầu tư tài chính và biến động giá thường đi theo cặp. CP HPG lên giá thì không có lý gì CP SAM giá thấp, đơn giản vì SAM sở hữu một lượng lớn HPG. Mặc dù khó có thể tính ra giá vốn chính xác của khoản đầu tư của SAM vào HPG, nhưng chỉ cần căn cứ vào mức trích lập dự phòng cũng đã ước lượng được khả năng lợi nhuận.

Theo ông Hưng, cần nhìn nhận chính xác độ bền vững của lợi nhuận vì nhiều khi khoản hoàn nhập dự phòng còn lớn hơn cả lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh chính. Chẳng hạn với SAM, quý I hoạt động bán hàng giảm 96% cùng kỳ, lợi nhuận gộp từ hoạt động bán hàng âm 688 triệu đồng. Tuy nhiên, doanh thu tài chính đạt 23 tỉ đồng, gấp hơn 5 lần cùng kỳ, nên Cty lãi 13 tỉ đồng trước thuế.

Việc hoàn nhập dự phòng, bán bớt tài sản đầu tư sẽ được hạch toán vào lãi, nhưng liệu phần lãi đó cấu thành bao nhiều phần trăm trong tổng số lãi? Liệu DN thực sự ăn nên làm ra nhờ hoạt động kinh doanh cốt lõi, hay gặp thời nhờ  thị trường phục hồi?

Rõ ràng, tiền nào cũng là tiền, bất kể đó là từ hoàn nhập dự phòng hay sản xuất kinh doanh tốt. Tuy nhiên, việc căn cứ vào một nguồn lợi nhuận thiếu ổn định chỉ phù hợp với hoạt động đầu cơ ngắn hạn vì một danh mục có lãi hôm nay rất có thể trở thành một danh mục lỗ ngày mai nếu thị trường không thuận lợi.