Ngày 23.5, QH đã họp phiên toàn thể tại hội trường để cho ý kiến vào Dự luật Thi hành án (THA) dân sự. Báo cáo của Chính phủ và các ý kiến phát biểu tại hội trường đã cho thấy công tác thi hành án dân sự của chúng ta hiện nay vẫn còn yếu, chưa đảm bảo được tính nghiêm minh của pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Chính phủ muốn toà án ra quyết định THA
M  ột vấn đề nổi cộm nhất trong công tác THA dân sự là việc tồn đọng quá nhiều vụ án, quyết định thi hành án mà không thi hành được. Theo tờ trình của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường - thừa uỷ quyền của Chính phủ - đọc trước QH thì nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng tồn đọng còn nhiều (năm 2005 có 327.658 vụ việc tồn đọng - chiếm 58.38%; năm 2006 có 331.092 vụ việc - chiếm 54.99%; năm 2007 có 311.443 vụ việc - chiếm 48.04%) là do những hạn chế, bất cập, nhất là trong quy định về trình tự, thủ tục; trách nhiệm, cơ chế phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan trong THA.

Chính phủ cũng cho rằng, cơ chế quản lý, mô hình tổ chức cơ quan THA chưa ngang tầm với chức năng, nhiệm vụ, tính chất công việc được giao; quyền hạn của cơ quan THA, của chấp hành viên chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. Chưa có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa THA dân sự với THA phạt tù, đặc biệt là các vụ án hình sự có bồi thường thiệt hại; chưa tạo ra cơ sở pháp lý để thực hiện xã hội hoá hoạt động THA dân sự...

Chính những điều này đã làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tính nghiêm minh của pháp luật; quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức và Nhà nước theo bản án, quyết định của toà án chưa được bảo đảm, nhiều việc gây bức xúc trong xã hội. Chính phủ cũng cho rằng, bản chất THA là hoạt động tư pháp, là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng, ở nhiều nước được giao cho chính tòa án tổ chức thực hiện...; vì vậy, Chính phủ đề nghị QH cho ý kiến theo hướng toà án đã xét xử sơ thẩm vụ án sẽ đồng thời là cơ quan có thẩm quyền ra quyết định THA.

Uỷ ban Tư pháp muốn Chính phủ chịu trách nhiệm
Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Tư pháp của Quốc hội do Chủ nhiệm Lê Thị Thu Ba trình bày, khẳng định đây là một dự luật có nhiều vấn đề phức tạp, liên quan trực tiếp đến tổ chức và hoạt động THA. Về cơ bản, dự luật đã làm rõ những nội dung về trình tự, thủ tục THA; cơ chế quản lý tổ chức, bộ máy; mối quan hệ giữa hoạt động xét xử của toà án với hoạt động THA..., tuy nhiên còn nhiều vấn đề mới của dự án luật chưa được làm rõ như: Hệ thống cơ quan THA, cơ chế, quản lý tổ chức và một số vấn đề liên quan khác trong hoạt động THA; một số vấn đề bức xúc liên quan đến hoạt động THA dân sự chưa được pháp luật điều chỉnh.

Bên cạnh đó, các nguyên tắc về THA dân sự, quyền và nghĩa vụ của người phải THA, người được THA, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan... cũng cần được quy định cụ thể hơn, tạo khuôn khổ pháp luật tương đối đồng bộ trong công tác THA dân sự... Về vấn đề thẩm quyền ra quyết định THA, UB Tư pháp đã không đồng tình với tờ trình của Chính phủ và cho rằng, việc chuyển giao hoạt động THA dân sự sang cơ quan của Chính phủ là tạo sự thuận lợi hơn cho hoạt động THA dân sự và thực tiễn trong thời gian qua, về cơ bản không có vướng mắc gì.

Hơn nữa, nếu giao cho toà án ra quyết định THA, sau đó chuyển cho cơ quan THA dân sự thi hành, sẽ tạo ra khâu trung gian và thêm áp lực công việc cho toà án. Cũng theo UB Tư pháp thì thực tế từ năm 1993 trở về trước, công tác THA dân sự hoàn toàn do toà án đảm nhiệm và đã bộc lộ những hạn chế, bất cập; vì vậy, giải quyết vấn đề này QH đã giao cho Chính phủ thực hiện. Vì lẽ đó, UB Tư pháp đề nghị vẫn giữ nguyên thẩm quyền ra quyết định THA dân sự như hiện hành.

Cần làm rõ hơn mục tiêu xã hội hoá THA dân sự

Bộ trưởng bộ tư pháp Hà Hùng Cường trả lời phỏng vấn các nhà báo.

Một vấn đề của dự luật được các ĐB hết sức quan tâm, đó là vấn đề xã hội hoá việc THA dân sự. ĐB Vũ Hồng Anh cho rằng, việc quy định xã hội hoá hoạt động THA dân sự là cần thiết, vì đây là một trong những nội dung quan trọng của THA đảm bảo nâng cao hiệu quả THA và giảm bớt gánh nặng cho Nhà nước. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi của phương án này đòi hỏi cần phải có một đề án chuyển giao cụ thể, chặt chẽ, phải xác định rõ lộ trình thực hiện và phải có kế hoạch đầu tư về kinh phí, sắp xếp bố trí nhân sự một cách hợp lý khoa học.

Về vấn đề thẩm quyền của người làm công tác THA, ĐB Vũ Hồng Anh đề nghị: "Ngoài việc quy định rõ thẩm quyền, trình tự thủ tục THA, cần phải quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của những cá nhân, cơ quan, tổ chức tham gia THA". ĐB Trần Văn Tấn lại băn khoăn: "Đây là vấn đề rất mới đối với nước ta và ta chưa có nhiều thực tiễn về vấn đề này. Vì vậy, cần phải làm rõ thế nào là xã hội hoá hoạt động THA và mục đích của việc xã hội hoá THA là gì?". ĐB Tấn đề nghị: "Cần phải cân nhắc thận trọng trong điều kiện cụ thể và khi đã đủ điều kiện chín muồi thì mới nên làm".

Về quy định các chấp hành viên được sử dụng công cụ hỗ trợ trong THA, rất nhiều ĐB bày tỏ sự đồng tình với quy định này, tuy nhiên, ĐB Trần Tiến Dũng và một số ĐB khác lại không đồng tình. ĐB Dũng phát biểu: "Nếu quy định như vậy thì toàn hệ thống chính trị chúng ta hầu hết được trang bị, chúng ta có một lực lượng rất đồ sộ, từ T.Ư đến địa phương là lực lượng cảnh sát, dân quân tự vệ đến công an viên của thôn xóm. Lực lượng này chính là lực lượng đảm bảo, bảo vệ chính quyền, bảo vệ thi hành công vụ của cơ quan nhà nước, của công chức nhà nước, cho nên chúng tôi không tán thành việc này".

ĐB Dũng nêu vấn đề: Nếu trang bị cho cơ quan THA thì kiểm sát viên, thẩm phán, cán bộ thu thuế, hải quan v.v... và nhiều đối tượng khác cũng cần phải được trang bị. Như vậy sẽ tạo ra một cái gì đó nặng nề trong hệ thống chính trị chúng ta.". Sáng nay (24.5), QH tiếp tục thảo luận tại hội trường về vấn đề này. Buổi chiều, QH sẽ bàn về vấn đề Luật Quốc tịch sửa đổi.