>> Hà Nội: Dân văn phòng nhốn nháo vì động đất (12.05.2008)
>> Hà Nội: Hốt hoảng vì cơn dư chấn nhẹ (16.05.2007)

Cần phân biệt cấp chấn động và cường độ động đất, nếu không sẽ gây hoang mang trong dư luận.

Việc phổ biến bản đồ phân vùng nhỏ động đất thành phố Hà Nội đã gây ra nhiều lo ngại trong dân chúng, chủ yếu xuất phát từ sự hiểu nhầm về cấp độ chấn động I=7,8 với cường độ động đất (earthquake magnitude) đo bằng thang độ richter. Hà Nội là vùng không có nguy cơ động đất cao như Tokyo, Đài Bắc, Java v.v..., tuy vậy không phải là không có nguy hiểm tai biến về động đất, đặc biệt khi các nhà xây dựng bỏ qua các tiêu chí kháng chấn.

Từ năm 1996, Viện Vật lý địa cầu đã hoàn chỉnh "Bản đồ phân vùng nhỏ động đất TP.Hà Nội", tỉ lệ 1:25.000 và không ngừng có các nghiên cứu bổ sung tiếp, đặc biệt trong đó có công trình "Cơ sở dữ liệu về đặc trưng dao động nền đất ở HN ứng với phân vùng nhỏ động đất HN" do Viện Khoa học kỹ thuật xây dựng HN và Viện Vật lý địa cầu thực hiện. ở công trình sau, các khái niệm cấp chấn động I=7,8 hay 8-9 đã được chuyển ra các khái niệm mới: Gia tốc nền (PGA) tương ứng với các chu kỳ lặp lại động đất T= 200,T=500 và T>1.000 năm.

Bước tiến mới trong đánh giá độ rủi ro động đất khu vực HN được xác định không chỉ dựa trên giá trị PGA, mà còn các giá trị phổ gia tốc thành phần nằm ngang (SA) của dao động đất. Trong thực tế, rất hay có sự nhầm lẫn giữa cấp chấn động (I) do tác động lan truyền của sóng địa chấn và cường độ động đất (M - magnitude động đất). Cấp chấn động I tại một điểm được xác định bởi magnitude động đất (M) và khoảng cách R đến chấn tiêu theo quy luật tắt dần chấn động.

Sự lo lắng chủ yếu do sự hiểu nhầm I=7,8 sang giá trị M=7,8 độ richter. Các giá trị dao động nền tại các điểm cụ thể chỉ phụ thuộc vào tính chất cơ lý đá nền tại điểm đó. Trong vùng HN (cũ) có 3 loại nền tự nhiên: Nền đồng nhất, nền phân lớp có hai lớp và nền phân lớp phức tạp có đất yếu. Theo tính chất cơ lý, đất HN (cũ) có 3 nhóm: Nhóm đất dính, nhóm đất rời và nhóm có thành phần, trạng thái, tính chất đặc biệt như giàu vật chất hữu cơ, đất than bùn, than bùn.

Để đánh giá độ nguy hiểm động đất vùng HN, các nhà khoa học Viện Vật lý địa cầu đánh giá vùng nguồn phát sinh trong toàn bộ lãnh thổ Bắc Bộ Việt Nam. Điều đó là chưa đủ, có thể thấy qua chấn động của động đất Tứ Xuyên gây ra đối với HN.

Trong lịch sử, ở vùng HN cũng chỉ có thể có các trận động đất với magnitude M=4,5-4,9, hiếm hơn M=5,0-5,4, riêng ở Bắc Giang, trận động đất năm 1961 có M=5,6 độ richter. Rất tiếc, Viện Vật lý địa cầu không đưa ra các số liệu kiểm chứng độ tin cậy của bản đồ phân vùng nhỏ động đất HN như qua trận động đất Tứ Xuyên. Cũng là nguồn phát sinh động đất từ đứt gãy Tứ Xuyên, nhưng so với trận động đất Wenchuan (Văn Xuyên) xảy ra vào tháng 5 với cường độ 7,8 độ richter và trận động đất Guanguan (Quảng Nguyên) vừa mới xảy ra ngày 5.8.2008 với cường độ 6,1 độ richter thì tâm chấn đã di chuyển mấy trăm cây số về đông bắc và chấn động chủ yếu gây ra cho các thành phố Tây An (kinh đô của Tần Thuỷ Hoàng) và Hán Trung. Cũng cần chú ý rằng, Thành Đô rất gần với chấn tâm Văn Xuyên, nhưng thiệt hại không đáng kể.

HN không thuộc vào vùng có nguy cơ động đất cao như Tokyo, Đài Bắc, Java v.v... vì nó ở rất xa ranh giới các mảng kiến tạo. Nói rằng, nếu có động đất xảy ra, HN sẽ có 10 -15 vạn người chết là nói quá. Tuy vậy, không phải là không có nguy hiểm về tai biến động đất đối với HN và càng nguy hiểm hơn khi các nhà xây dựng - để hạ thấp giá thành công trình - mà bỏ qua các chỉ tiêu kháng chấn, quy hoạch không hợp với điều kiện địa chất môi trường, hay sự tồn tại các công trình không có động đất cũng đã có thể sập.