Trên số báo 93 ra ngày 25.4, chúng tôi có dẫn lời Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Than và Khoáng sản (TKV) ông Đoàn Văn Kiển khẳng định: "Không có chủ trương cho tư nhân vào khai thác trong khai trường các mỏ... nếu đơn vị nào không thực hiện là vi phạm quy định của tập đoàn và phải bị xử lý". Nhưng thực tế không phải như vậy.

Cho tư nhân vào chiếm lĩnh mỏ
Nếu như ông Chủ tịch TKV khẳng định không hề có việc khai thác tận thu than trong những khu vực mỏ của TKV quản lý thì những ngày xác minh tình hình khai thác than tại Quảng Ninh (QN), chúng tôi thấy có nhiều mỏ than của TKV đã được giao cho các DN ngoài ngành than vào đào bới, khai thác tận thu và vận chuyển than, không như những điều mà TKV đã nói.

Tại Cty than Vàng Danh, có hai điểm khai thác do ông Đoàn Văn Kiển và ông Vũ Mạnh Hùng - Phó TGĐ TKV ký quyết định giao cho Cty cổ phần ximăng và xây dựng Quảng Ninh(QN) được khai thác tận thu. Chỉ từ đầu năm đến ngày 30.3, Cty này khai thác được 33.212,4 tấn than.

Còn tại Cty than Mạo Khê, TKV đã ra quyết định điều 7 điểm khai thác cho Cty cổ phần đầu tư thương mại và dịch vụ TKV (CPĐTTM&DV TKV) khai thác tận thu trong diện tích 2.317.900m2, trong đó ông Đoàn Văn Kiển  ký giao 3 điểm than lộ thiên, ông Hùng - Phó TGĐ ký giao một điểm, ông Lê Minh Chuẩn - Phó TGĐ ký giao 2 điểm, ông Đặng Sỹ Trí ký giao 1 điểm... nhưng thực tế Cty CPĐTTM&DV TKV lại đã ký hợp đồng thuê các tư nhân bên ngoài vào bốc xúc vận chuyển đất đá, than. Cụ thể, Cty này đã tự ký 18 hợp đồng với hầu hết các DN tư nhân để thực hiện như tại khu vực vỉa 9,10 cánh bắc của Cty than Mạo Khê Cty CPĐTTM&DV TKV đã ký hợp đồng với các DN như Cty Tập đoàn Đông AÁ - Đông Triều; Cty Viễn Du; Cty TNHH Tùng Giang; Cty Phúc Thịnh... Lượng than khai thác thế nào trong những hợp đồng này không thể kiểm soát được.

Ngoài ra, còn có 16/20 đơn vị thành viên của TKV cũng đã ký 61 hợp đồng với 52 tổ chức và cá nhân trong và ngoài ngành than vào vận chuyển đất đá và than trong các khu mỏ của TKV. Thậm chí Cty CP than Hà Tu còn tự ý ký 2 hợp đồng cho 2 DN tư nhân là Cty CP Tùng Bách có địa chỉ tại tổ 41, phường Hồng Hà, TP.Hạ Long và Cty CP đầu tư xây dựng và thương mại Tân Thành cũng ở phường Hồng Hà vào gia công chế biến tận thu than. Để thực hiện 61 hợp đồng nêu trên, các DN ngoài ngành than đã đưa 909 ôtô các loại và 82 máy xúc máy gạt vào khai trường các mỏ hoạt động. Chỉ riêng quý I/2008, các đơn vị ngoài ngành than đã vận chuyển được 6 triệu tấn than ra khỏi khai trường. Những bằng chứng nêu trên hoàn toàn mâu thuẫn với những điều mà Chủ tịch HĐQT TKV đã nói. 

Tiếp tay cho than lậu
Qua kiểm tra đột xuất của thanh tra bảo vệ TKV tại khu vực Mạo Khê - Đông Triều, lực lượng chức năng đã phát hiện trong hai ngày 24 và 25.2.2008 Xí nghiệp chế biến và kinh doanh than thuộc Cty CPĐTTM&DV TKV đã xuất 58 phiếu vận chuyển than nội bộ ra bên ngoài. Kiểm tra từ ngày 27.10.2007 đến ngày 13.2.2008 xí nghiệp này đã cấp phiếu vận chuyển nội bộ cho các xe ngoài ngành than với tổng khối lượng lên tới 38.729,9 tấn than nguyên khai không rõ nguồn gốc để lượng than lậu này đi qua trạm Tân Yên. Vấn đề nêu trên càng minh chứng cho vấn đề than lậu không phải chỉ là than "thổ phỉ", và nguồn than lậu này đã được "đội lốt" dưới danh nghĩa than của TKV.

Trong lúc các cơ quan chức năng tỉnh QN đang quyết liệt ngăn chặn than lậu bằng việc kiểm tra nguồn gốc than để xác định đâu là than lậu, than do TKV khai thác hợp pháp thì đột nhiên, ngày 8.4 Bộ Công thương đã ban hành công văn số 2781/BCT-CNNg về thủ tục XK than với nội dung:  "Bộ Công Thương chấp thuận để TKV được XK nguồn than do tập đoàn và các Cty con của tập đoàn có hoạt động khai thác, chế biến than trong năm 2008, và khi làm thủ tục thông quan, tạm thời chưa phải xuất trình giấy phép khai thác để chứng minh nguồn gốc than xuất khẩu theo quy định tại Thông tư số 05/2007/TT-BCT của Bộ Công thương về việc hướng dẫn XK than". Với công văn này, phía Hải quan QN cho biết: "Chúng tôi không còn trách nhiệm kiểm tra nguồn gốc than XK". Điều này đã tạo điều kiện cho than lậu, than "thổ phỉ"... vô tư qua biên giới.

Để biết tình hình kinh doanh và chế biến than ở Quảng Ninh "lộn xộn" đến mức nào. Chúng tôi theo đoàn kiểm tra của UBND thị xã Cẩm Phả đến kiểm tra Cty TNHH Hải Đăng thì được biết Cty này đang có 2 tàu bị biên phòng giữ ở cửa khẩu. Cty cũng chưa có giấy phép chế biến khoáng sản và báo cáo đánh giá tác động môi trường trong việc san lấp sử dụng đất làm mặt bằng khu cảng. Mặc dù chỉ thuê 8.045m2 để làm cảng rót than, nhưng trên thực tế Cty này đã san lấp cả một vùng Vụng Ao - Miếu ba cửa rộng tới 51,9ha. Từ đầu năm đến nay Cty mới chỉ có hợp đồng mua được 350 tấn than để chế biến, nhưng tại thời điểm kiểm tra Cty báo cáo đang có tại kho bãi 1.150 tấn than cục.

Tuy nhiên, theo nhận xét của ông Đỗ Trọng Quý - tổ trưởng tổ kiểm tra liên ngành thì khu vực cảng của Cty Hải Đăng đang có khoảng 2 vạn tấn. Các thành viên đoàn kiểm tra còn cho biết thêm: "Lượng than sẽ còn lớn hơn rất nhiều, bởi có khả năng đang còn một lượng than rất lớn được hất xuống vịnh rồi lấp đá sít để che giấu". Theo nhận định của cơ quan chức năng, thủ đoạn giấu than nêu trên đang diễn ra từ Đông Triều về tới Cẩm Phả từ khi Quảng Ninh mở chiến dịch chống than lậu. Theo dự báo, đang có khoảng 2 triệu tấn than lậu đang được che dấu.

Cuộc chiến chống than lậu ở Quảng Ninh: Liệu có hồi kết?
Than lậu có từ đâu?
Cuộc chiến chống than lậu ở Quảng Ninh: Ngành than nói gì?