Vấn đề thứ nhất là cho HS thi tốt nghiệp lần 2 - chủ trương là tạo điều kiện cho HS tốt nghiệp tối đa. Vấn đề thứ hai là tiêu cực trong thi cử không đảm bảo sự công bằng, khách quan, không có kết quả, chất lượng thật.

Số báo này chúng tôi xin giới thiệu tiếp 2 vấn đề còn lại trong lá thư trên.

Thứ ba: Về vấn đề phân ban: Với ý tưởng khoa học dựa trên phân hoá giáo dục, năng lực, sở trường và nguyện vọng của HS, nhằm tạo nguồn dân trí, nhân lực và nhân tài. Mô hình phân ban ra đời với 3 ban: A (KHTN), B (KHKT) và C (KHXH). Những HS không có thiên hướng, năng lực, sở trường hai lĩnh vực (KHTN và KHXH) thì chọn học ban B. Bộ đưa ra con số khả quan, ước tính có tới 70% số HS lựa chọn ban B.

Tuy nhiên, sau một thời gian triển khai thí điểm thì mô hình ban B đã không được xã hội chấp nhận, vì HS theo học ban này, con đường duy nhất chỉ có vào các trường chuyên nghiệp, dạy nghề - tương lai "làm thợ", trong khi đó, cả phụ huynh lẫn HS đều chỉ lựa chọn con đường làm thầy - vào ĐH. Vì vậy, ban B chỉ tồn tại được một thời gian ngắn rồi bị xoá hẳn, rõ ràng mục tiêu hướng nghiệp của ban B đã không thành công của chương trình phân ban (CTPB).

Bộ lại tiếp tục thí điểm chọn hai ban (A và C) và lại khẳng định CTPB đảm bảo yêu cầu giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, khi triển khai lại không được HS ủng hộ vào ban C vì thực tế... học KHXH ra trường rất khó đi xin việc. Trước tình thế này, để CTPB tiếp tục được thực hiện, bộ lại đành "đẻ" ra ban Cơ bản. HS ồ ạt đăng ký học ban này, ban C thực sự teo tóp, có trường không có ban C.

Theo giải thích của bộ, HS học ban cơ bản được học theo một chương trình mềm dẻo và hoàn toàn đủ khả năng thi ĐH. Vậy, chúng cháu xin hỏi, HS học ban cơ bản là được học cơ bản, còn học hai ban kia chẳng lẽ HS không được học cơ bản, toàn diện ư?

Bắt đầu từ năm học 2006-2007, bộ triển khai đại trà CTPB nhằm phân luồng học sinh sau tốt nghiệp. Mục đích phân ban theo trả lời của bác Lê Quán Tần - Vụ trưởng Vụ Giáo dục TH thì HS có quyền lựa chọn môn học theo năng  lực và nguyện vọng, tự lựa chọn chương trình. Thực hiện CTPB ngay từ năm học lớp 10, HS đã phải lựa chọn môn học, HS có năng khiếu môn nào thì đăng ký học ban đó.

Trong khi đó, CTPB kiến thức rất nặng. HS học ban A (KHTN) thì phải học chương trình toán, lý, hoá nặng hơn hai ban kia và ngược lại. Mục đích phân luồng HS sau tốt nghiệp thông qua CTPB của bộ, có đảm bảo yêu cầu phân ban là hướng nghiệp hay chủ yếu hướng HS vào con đường đại học?

Tuy nhiên trong đề án, bộ nêu quan điểm, nếu bỏ kỳ thi tốt nghiệp THPT thì sẽ dẫn đến hậu quả HS sẽ chỉ tập trung vào các môn sẽ thi tuyển đầu vào đại học, cao đẳng, dẫn đến sự thiếu kiến thức phổ thông toàn diện. Như vậy, quan điểm trong đề án có mâu thuẫn với chủ trương phân ban "nhằm phân luồng HS sau tốt nghiệp".

Còn băn khoăn nữa mà chúng cháu chưa thấy đề án nêu ra, HS học phân ban được thi theo đề thi phân ban, nếu đề án thực hiện thì còn tồn tại đề thi cho phân ban hay không? Hay là đề thi đại trà cho HS của cả ba ban?

Thứ tư: Vấn đề cuối cùng chúng cháu đề cập đến nội dung cụ thể trong đề án, đó là mục xét tuyển đại học. Theo đề án, chỉ xét tuyển điểm thi tốt nghiệp (trừ ngành đào tạo năng khiếu, nghệ thuật và ngành có yêu cầu đặc biệt thì phải thi thêm môn do trường quy định và ra đề).

Tại phụ lục 10 của đề án có đăng mẫu phiếu đăng ký dự tuyển vào trường ĐH-CĐ, trong bản đăng ký có yêu cầu ghi kết quả học tập THPT (lớp 10, 11 và học kỳ 1 lớp 12). Chúng cháu thực sự băn khoăn khi bản đăng ký yêu cầu lại bắt ghi kết quả ba năm học, có phải đây là cơ sở để các trường ĐH-CĐ "tham khảo" cộng với kết quả thi tốt nghiệp để xét tuyển.

Nếu thực sự lấy kết quả ba năm học là một phần cơ sở để xét tuyển ĐH-CĐ thì thưa các bác, chúng cháu tin lại có cuộc "chạy điểm" kết quả học tập ba năm. Những HS nghèo đã thấy bất công ấy vì tác động đồng tiền với kết quả đào tạo, nay lại sẽ lặp lại điều bất công ấy trước ngưỡng cửa ĐH.

Chúng cháu được biết, đã có một thời gian bộ áp dụng HS giỏi được tuyển thẳng vào ĐH, đã xuất hiện trào lưu HS giỏi. Chắc chắn khi bộ bỏ chủ trương này, các bác cũng đã có lý do. Báo chí đã đăng, nhiều HS không muốn vào đội tuyển thi HS giỏi. Và chắc các bác ở bộ cũng đã hiểu vì sao, HS giỏi lại quay lưng đột ngột như thế?

Chúng cháu thực sự lo lắng, không ổn định tư tưởng. Nếu giả thiết, đề án của bộ được Chính phủ thông qua vào tháng 9 này, chúng cháu (nhất là HS học ban A, C) lại lao vào học các môn... để đạt điểm thi toàn diện, trong khi chương trình phân ban quá tải với cả thầy và trò.