Thượng tuần tháng tư vừa qua, HĐND tỉnh Thừa Thiên-Huế đã thông qua quy hoạch tổng thể nghĩa trang (NT) - nghĩa địa, theo đó, cần phải đóng cửa và thu hẹp dần các nghĩa địa. Có xã, diện tích đất nghĩa địa chiếm gấp 2 lần diện tích đất ở, gấp 2 lần diện tích đất nông nghiệp!

Thừa Thiên - Huế: "Kỷ lục" toàn quốc

Theo ban pháp chế HĐND tỉnh Thừa Thiên-Huế (TT-H), với tỉ suất tử trung bình 0,7%/năm thì mỗi năm TT-H có thêm khoảng 8.000 huyệt mộ. Bình quân định mức sử dụng đất tại các nghĩa địa như hiện nay thì mỗi mộ khoảng 50m2 (bao gồm mộ, đất lưu không quanh mộ, đất xây dựng các công trình giao thông, thoát nước, cây xanh...). Như vậy, mỗi năm TT-H "mất" khoảng 40ha đất để xây lăng mộ.

Diện tích đất đang sử dụng để mai táng, xây dựng lăng mộ ở TT-H đã lên tới hơn 8.200ha, chiếm 1,62% đất tự nhiên và 15,7% đất sản xuất nông nghiệp, gần bằng diện tích đất dành cho giao thông và thuỷ lợi cộng lại. Bình quân đầu người về đất NT, nghĩa địa, tỉnh TT-H thuộc loại cao nhất nước! 

Xem thêm >> Gian nan quy hoạch nghĩa trang >> Huế: Đau đầu chuyện đất nghĩa địa >> Bắt buộc quy hoạch nghĩa trang khi quy hoạch vùng, khu dân cư >> Dọn "nhà cõi âm" >> Làng cổ Đường Lâm sắp biến thành "nghĩa địa" của người thành phố? >> Muôn màu muôn vẻ các dịch vụ hoả táng >> Hoả táng cần được khuyến khích >> Người dân đã bớt tâm lý e ngại

Ở nhiều địa phương như thị trấn Thuận An, xã Phú Thuận (huyện Phú Vang); thị trấn Lăng Cô, xã Vĩnh Hiền, Vinh Mỹ (Phú Lộc)... hiện tại đã không còn đất để mai táng. Ở xã Vinh Mỹ, diện tích đất nghĩa địa chiếm gần 2 lần đất ở của người dân đang sinh sống, gần 2 lần đất sản xuất nông nghiệp và bằng 1/4 tổng diện tích đất tự nhiên. 3 nghĩa trang nhân dân tại TP. Huế đang rơi vào tình trạng quá tải,  trong khi hiện có 392.376 ngôi mộ trên tổng diện tích 620ha đất ở nhiều khu nghĩa địa cần phải di dời về NT...

Ông Đoàn Nhuận - Trưởng ban Pháp chế HĐND tỉnh TT-H cho biết, "Có nhiều gia đình phải tự liên hệ xin chuyển nhượng đất mai táng, một số trường hợp mai táng không hợp pháp (chôn chui) vào các khu đã có quy hoạch, vào đất lâm trường".

Hà Nội: Quá gần khu dân cư

Ngoài 5 NT lớn là Văn Điển, Mai Dịch, Thanh Tước, Yên Kỳ, Sài Đồng, HN hiện còn rất nhiều NT nằm nhỏ lẻ, ngay gần các khu dân cư như NT làng Cót (Yên Hoà, Cầu Giấy), Mỹ Đình (Từ Liêm), Định Công (Thanh Trì)...

Ngay tại khu đô thị mới Ciputra (Q.Tây Hồ) vẫn có những ngôi mộ nằm bên cạnh những khu biệt thự nguy nga. Q.Đống Đa - một trong 4 quận nội thành cũ - vẫn tồn tại NT Chùa Láng. Tất cả các NT này chưa hề có hệ thống xử lý môi trường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống, nguồn nước của cư dân.

Nghĩa trang chùa Láng (Hà Nội) nằm ngay trong khu dân cư, không có hệ thống xử lý môi trường.

TPHCM: Một ngành kinh doanh "béo bở"

Với quy mô dân số 8 triệu người, mỗi năm bình quân TPHCM có từ 30.000 đến 40.000 người đi vào cõi vĩnh hằng.

Tháng 8.2007, Bình Hưng Hoà - NT lớn nhất thành phố với hơn 50.000 ngôi mộ - chính thức đóng cửa đã làm gia tăng sức ép lên các NT còn lại trên địa bàn thành phố. Hiện tại chỉ có 2 NT công là Đa Phước và Gò Dưa. NT Gò Dưa đã kín chỗ từ nhiều năm trước, muốn người thân của mình "nhập hộ khẩu" vào đây phải mua lại huyệt mộ đã cải táng.

Đứng đầu về mức độ cao cấp trong hệ thống NT TPHCM là NT Đa Phước, quy mô 7,5ha được chia ra gần 6.000 lô. NT này được xây dựng không khác gì một công viên, có cây xanh thảm cỏ, "nhà cửa" cho người chết cũng được thiết kế đàng hoàng, đồng bộ.

Cùng với việc khan hiếm đất trong các "thành phố vĩnh hằng" giá đất cũng tăng vùn vụt. Tính giá theo mét vuông, đất cho người chết ở NT Đa Phước không thua kém giá đất dành cho người sống: loại huyệt mộ bình thường diện tích 2,2m x1,2m giá xấp xỉ 10 triệu đồng; loại mộ 2mx3m giá lên đến trên 25 triệu đồng....

Mặc dù, các NT do Nhà nước quản lý ăn đứt các nghĩa trang tư nhân về mặt quy hoạch, cảnh quan, nhưng do phải áp dụng những quy định bắt buộc như không được chọn hướng, cộng với giá đắt nên không đắt khách bằng các NT tư nhân.

Chi phối thị trường đất cho người chết hiện nay là các NT tự phát do người dân có đất tự quy hoạch, xây dựng. Những NT này chủ yếu thuộc về các quận huyện vùng ven như Củ Chi, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Chánh và một số khác nằm trên địa bàn các tỉnh như Long An, Bình Dương, Đồng Nai...

Theo Sở Quy hoạch Kiến trúc TPHCM, tổng diện tích các NT này có thể lên đến 1.100ha. Trong các NT tư nhân, bình quân, mỗi huyệt mộ diện tích 2mx1m giá 5 triệu đồng. Nếu so sánh với giá bồi thường cho đất nông nghiệp trong các dự án thu hồi đất thì lợi nhuận từ việc kinh doanh NT quả là quá cao.

Chính vì vậy ngành kinh doanh NT cũng phải cạnh tranh khốc liệt, chiều lòng khách hàng để tồn tại. Thông thường, mỗi Cty dịch vụ mai táng đều có mối quan hệ làm ăn với một số NT tư nhân. Thông qua Cty dịch vụ mai táng, gia chủ có thể chọn hướng nằm cho người thân, có thể chọn kiểu mộ, ngày giờ mai táng tuỳ ý...

Vài chục năm nữa, TPHCM mở rộng hơn, chắn chắn những NT tự phát này sẽ nằm lọt thỏm trong lòng thành phố, lúc đó việc giải toả, di dời sẽ là một việc không đơn giản.

Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đất nghĩa trang cả nước năm 2004 khoảng 97.100ha, chiếm 5,26% diện tích đất chuyên dùng. Bình quân đất nghĩa trang đầu người là 12m2, vùng có diện tích cao nhất là Bắc Trung Bộ 29m2, duyên hải Nam Trung Bộ là 26m2, thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long khoảng 4,3-4,4m2 (ở vùng này các ngôi mộ thường chôn cất trong ruộng vườn của từng nhà, ít có nghĩa trang tập trung). Tập quán người Việt từ xưa chủ yếu là địa táng, các ngôi mộ được dồn qua nhiều thế kỷ, dẫn đến tình trạng có địa phương đất nghĩa trang xấp xỉ với diện tích đất ở của người dân. T.Hiền tổng hợp