Duyên nợ với hội hoạ
Đến gặp bà, chúng tôi ấn tượng bởi hình ảnh một cụ bà có khuôn mặt trắng hồng, tóc bạc phơ, miệng bỏm bẻm nhai trầu, lom khom đứng trên ngôi nhà sàn độc đáo. Bà khoe, ngôi nhà đó là do người cháu trai tặng.
Bà bảo: "Sống ở nhà sàn có điều gì đó đặc biệt lắm, ở trên này gần gũi với thiên nhiên lại thấy thêm yêu phong cảnh đất trời. Đây cũng là "xưởng vẽ" của tôi". Có lẽ vì tình cảm đặc biệt với thiên nhiên nên bà đã gửi gắm nó qua các bức tranh. Không sôi động bởi những gam màu của cuộc sống chốn thị thành, tranh của bà có đề tài chủ đạo về làng quê Việt Nam thanh bình, yên ả với cây đa, giếng nước, mái đình,...
Bà Thi năm nay đã bước sang mùa xuân thứ 90 của cuộc đời, nhưng vẫn còn nhanh nhẹn, minh mẫn lắm. Ngược dòng thời gian, bà kể cho chúng tôi về "bức tranh cuộc đời" mình. Sinh năm 1920 tại Thanh Hoá. Tuổi thân - cái tuổi mà theo bà thì "Người ta tuổi ngọ, tuổi mùi/ Còn tôi thì những ngậm ngùi tuổi thân" nên lận đận đủ đường. Thời gian những năm 1944-1945, người phụ nữ này nhiệt tình tham gia công tác phụ nữ tỉnh Thanh Hoá và nhiều công tác xã hội khác.
Bà bảo: "Tôi như có duyên nợ với hội hoạ thì phải, yêu nó và theo nó từ khi còn là cô bé nghịch ngợm đến khi tuổi già mà vẫn không thể dừng vẽ được". Thuở nhỏ, nhìn cây cối, vạn vật xung quanh là cô bé Thi lại lấy que nguệch ngoạc xuống nền đất. Xoá rồi lại vẽ, vẽ rồi lại xoá, cứ thế, Lê Thi dần dần "lên tay". Nhiều người biết đến bà là một "hoạ sĩ nghiệp dư", nhưng tranh vẽ lại rất... chuyên nghiệp.
Quê hương Thanh Hoá - nơi chôn nhau cắt rốn và làng Xa La (Hà Đông) nơi bốn thế hệ "tứ đại đồng đường" đang sinh sống - được tái hiện lại rất đời thường, chân thực qua nét vẽ của "hoạ sĩ" Lê Thi. Chàng thanh niên cùng đơn vị cảm mến Lê Thi một phần vì tài năng vẽ tranh thiên bẩm của bà. Ông tơ, bà nguyệt xe duyên lứa đôi, nhưng hạnh phúc quá ngắn ngủi. Lấy nhau chưa được hai năm thì chồng bà bị bom tàn sát, khi đó đứa con trai duy nhất mới 7 tháng tuổi.
Sức trẻ của tuổi 90
Năm 1997, Báo Nhân Dân có đăng bài viết về "hoạ sĩ nghiệp dư" đã ngoài 70 tuổi mà sức sáng tác dồi dào (với 500 bức tranh) khiến nhiều người cảm phục. Lúc đó, Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin Nguyễn Khoa Điềm đã đích thân đến thưởng tranh của bà. Ngày 2.9 năm đó, được sự giúp đỡ của Bộ VHTT và UBND tỉnh Hà Tây (cũ) tranh của bà lần đầu tiên được tổ chức tại Trường ĐH Mỹ thuật VN.
Từ đó, bà càng thêm say mê vẽ tranh và đạt nhiều giải thưởng như giải thưởng của Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật VN; giải thưởng Nguyễn Trãi của tỉnh Hà Tây (cũ); triển lãm tranh hoạ sĩ cao tuổi toàn quốc; triển lãm tranh khu vực Đồng bằng sông Hồng...
Năm nay, bà Lê Thi đã bước sang cái tuổi "xưa nay hiếm", nhưng vẫn miệt mài, cặm cụi bên những bức vẽ, làm thơ và viết tiểu thuyết. Tay viết đã run nên bà quyết định chuyển sang... học đánh máy tính và khăng khăng bắt con cháu dạy bằng được. Thấy tôi bất ngờ trước những ngón tay của bà uyển chuyển trên bàn phím laptop, vừa bỏm bẻm nhai trầu, bà vừa nói: "Nếu đã làm cái gì tôi đều làm đến nơi đến chốn, dù có gian khổ đến mấy chứ không thể qua loa, đại khái được".
Ngoài sáng tác thơ, bà còn viết văn. Bài thơ "Quê" của bà đã được nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc với những giai điệu mượt mà sâu lắng. Hiện nay, bà đã viết xong một tiểu thuyết dài gần 600 trang mang tên "Ngược dòng". "Ngược dòng" là một hành trình "thai nghén" khá dài, từ năm 1974 đến nay mới chuẩn bị ra mắt độc giả.
Bà tâm sự: "Đây có lẽ là cuốn tiểu thuyết đầu tay và cũng là cuốn tiểu thuyết cuối cùng của đời tôi". Nhưng nhìn vào vẻ mặt vui tươi, ánh mắt lanh lẹn và minh mẫn của bà, chúng tôi tin bà vẫn sẽ tiếp tục sáng tác.