Năm 1959, ông ra Việt Bắc, bà tiếp tục ở lại chiến trường miền Nam. 26 năm sau, họ gặp lại và trở thành những người có công lớn làm vinh danh quê hương Long An. Họ đều được phong tặng danh hiệu Anh hùng, ông là người cao tuổi Đảng nhất nước, còn bà cao tuổi Đảng nhất tỉnh.

Tết này, “ổng” được trăm tuổi

Vài chục năm qua, năm nào lãnh đạo tỉnh Long An cũng tổ chức “ăn tết” vào ngày 23 tháng chạp. Các cán bộ cách mạng lão thành, những người con ưu tú của Long An trên khắp cả nước được mời về đón xuân với tỉnh. Năm nào người ta cũng thấy giáo sư (GS) Trần Văn Giàu ngồi ở vị trí trang trọng nhất.
 
Còn bà Nguyễn Thị Ba (thiếu tá tình báo, Anh hùng LLVT) thường đến dự họp mặt với bộ quân phục và thường ngồi cạnh GS Trần Văn Giàu. Lúc còn khoẻ, lần họp mặt nào GS Trần Văn Giàu cũng có bài phát biểu vui, dí dỏm làm sôi nổi cả hội trường. Hầu như năm nào trên ấn phẩm xuân của tỉnh Long An cũng có bài viết về những chiến công của thiếu tá tình báo - Anh hùng LLVT Nguyễn Thị Ba.
 
Ngày tết gặp nhau ngắn ngủi, đáp lại bao nhiêu là lời chúc mừng, nhưng GS Trần Văn Giàu vẫn dành thời gian thăm hỏi người cộng sự của mình, nhắc về những chuyện vui có, gian khổ có trong những năm đầu kháng Pháp.

Cho tới dịp tết cách đây 6 năm, bà Ba bỗng thẫn thờ khi nghe Ban tổ chức thông báo GS Trần Văn Giàu sẽ không thể về Long An “ăn tết” nữa, vì đã quá già yếu (hiện ông đang sống ở TPHCM). Vài năm sau, cũng vì lý do già yếu, bà Ba cũng không thể đến dự các lần họp mặt mừng xuân. Sau này mỗi lần tết đến, tỉnh Long An tổ chức đoàn đến thăm và chúc tết GS Trần Văn Giàu và Anh hùng Nguyễn Thị Ba.

Ông Giàu, bà Ba đã trở thành “tài sản” quý của tỉnh, không chỉ vì họ đã cống hiến rất nhiều cho quê hương mình, mà hiện ông Giàu đang là người cao tuổi Đảng nhất nước (80 tuổi Đảng), còn bà Ba là người cao tuổi Đảng nhất tỉnh (74 tuổi Đảng, 93 tuổi đời).

Tết năm nay, nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Thành lập Đảng, cũng là dịp GS Trần Văn Giàu tròn 80 tuổi Đảng, 100 tuổi đời (tuổi ta), nhiều cán bộ ở Long An mong muốn GS Trần Văn Giàu và bà Nguyễn Thị Ba về dự mừng xuân với tỉnh.

Bà Ba mấy hôm rồi như khoẻ ra khi nghe tin đó. Bà cho biết sẽ cố gắng đến dự mừng xuân. Thế nhưng, bà thoáng buồn khi biết GS Trần Văn Giàu đã quá yếu, sẽ không còn cơ hội để về thăm quê hương và gặp bà một lần nữa. Bà nói: “Thôi cũng mừng, tết này “ổng” được trăm tuổi”.

Từ Long An, họ ra đi

GS Trần Văn Giàu vào Đảng Cộng sản VN tháng 8.1930. Suốt 80 năm qua, ông đã cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc ta. Ông học tiểu học tại quê nhà Long An, rồi học trung học ở Sài Gòn. Năm 1928, ông sang Pháp du học tại Đại học Toulouse. Tại đây, ông được đọc cuốn sách “Bản án chế độ thực dân Pháp” của Nguyễn Ái Quốc và quyển sách đã có tác dụng làm thay đổi cuộc đời ông.

Ông gia nhập Đảng Cộng sản Pháp, bắt đầu cuộc đời hoạt động cách mạng khi tròn 18 tuổi. Ông tham gia míttinh ủng hộ khởi nghĩa Yên Bái, bị Pháp bắt giam và bị trục xuất về nước (tháng 6.1930). Năm sau, ông sang học Trường Đại học Đông Phương (Liên Xô) cùng với nhiều đồng chí mà sau này trở thành lãnh tụ trên thế giới (như Titô, lãnh tụ của Nam Tư) hoặc của Đảng ta (như Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập...).

Năm 1933, ông trở về nước đào tạo cán bộ cho Đảng. Ông bị đối phương bắt giam 7 năm tù ở Khám Lớn, Côn Đảo, Tà Lài. Sau khi vượt ngục, ông trở thành Bí thư Xứ uỷ Nam Kỳ, tổ chức giành chính quyền ở Sài Gòn và trở thành Chủ tịch Uỷ ban Hành chánh lâm thời Nam Bộ.

Năm 1949, ông ra chiến khu Việt Bắc giữ chức vụ Tổng Giám đốc Nha Thông tin. Sau đó, ông chuyển qua làm công tác đào tạo đại học, trở thành vị GS nổi tiếng với nhiều thế hệ học trò sau này trở thành các chuyên gia lớn của đất nước về khoa học, giáo dục...

Ông được vinh dự nhận các danh hiệu: Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới, Giải thưởng Hồ Chí Minh... Ông hiện là một trong vài ba người trên cả nước vào Đảng năm 1930 còn sống, được vinh dự nhận huy hiệu 80 năm tuổi Đảng.

Cuộc đời phong phú giúp cho GS Trần Văn Giàu có rất nhiều đồng chí, học trò. Một trong những người ông rất quý là bà Nguyễn Thị Ba - người đã từng làm giao liên cho ông trong điều kiện nguy hiểm thời kỳ tiền khởi nghĩa và trong kháng Pháp. Bà cũng là hình ảnh người phụ nữ ĐBSCL nhân hậu, anh hùng, giàu đức hy sinh mà ông ngưỡng mộ.

Bà Nguyễn Thị Ba trong lễ nhận huy hiệu 70 năm tuổi Đảng.

Bà Ba sinh năm 1917, nhỏ hơn ông Giàu 6 tuổi, quê huyện Đức Hoà. Bà đã sớm đến với cách mạng, vào Đảng năm 1936, tham gia Nam Kỳ khởi nghĩa ở Đức Hoà, bị giặc Pháp truy lùng với bản án tử hình. Bà đã tham gia giành chính quyền ở Sài Gòn tháng 8.1945 dưới sự chỉ huy của ông Giàu.

Trong kháng chiến chống Pháp, bà là Uỷ viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ Sài Gòn. Sang giai đoạn chống Mỹ, bà được đào tạo nghiệp vụ tình báo ở rừng U Minh, rồi được tung về Sài Gòn với bí số B3. Bà là cộng sự thân cận của huyền thoại Phạm Xuân Ẩn trong mạng lưới tình báo lừng danh giữa Sài Gòn.

Suốt 15 năm hoạt động giữa sào huyệt đối phương, bà, ông Ẩn và cụm tình báo đã cung cấp cho cách mạng biết bao thông tin vô cùng quý giá, có ảnh hưởng đến cục diện chiến trường toàn miền Nam, góp phần có ý nghĩa cho việc giải phóng Sài Gòn một cách vẹn nguyên. Bà được phong quân hàm thiếu tá tình báo và danh hiệu Anh hùng LLVT ngay đợt đầu tiên sau ngày đất nước thống nhất, cùng lúc với Phạm Xuân Ẩn.

Còn lại cho đời

Từ TP.Tân An đi xuôi theo sông Vàm Cỏ Tây gần 20 cây số là tới xã An Lục Long, huyện Châu Thành, quê hương của vợ chồng GS Trần Văn Giàu. Tại đây có một ngôi trường mẫu giáo mang tên Đỗ Thị Đạo (người bạn đời của GS Trần Văn Giàu, qua đời cách đây hơn 5 năm) được xây dựng từ tiền riêng của chính GS.

Cách đây gần 10 năm, ông quyết định bán căn nhà mặt tiền Nhà nước đã cấp cho ông sau ngày miền Nam giải phóng để vào ở nhà trong hẻm. Số tiền dôi ra ông giúp quê hương xây trường học, phần còn lại (tương đương khoảng 1.000 cây vàng) ông hiến hết cho Hội Khoa học lịch sử VN dùng làm giải thưởng cho những công trình nghiên cứu lịch sử vùng đất Nam Bộ. Ông cũng vừa quyết định hiến tặng toàn bộ kho sách, tư liệu trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình với hàng chục ngàn cuốn sách quý cho Bảo tàng tỉnh Long An.

Vợ chồng ông không có con, tất cả những gì ông xây dựng nên từ cuộc đời cách mạng của mình, ông đều dâng hiến cho nhân dân, cho quê hương trước khi vào cuộc đi xa. Tài sản của ông để lại rất đa dạng, đồ sộ. Là một trí thức lớn hiểu biết uyên thâm nhiều lĩnh vực khoa học và đời sống, GS Trần Văn Giàu đã kết hợp hoạt động khoa học và cách mạng, giữa lý luận Mác - Lênin với phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động VN. Những công trình đồ sộ của GS chứa đựng nội dung phong phú về trí tuệ của dân tộc và thời đại. Hàng vạn trang sách về nhiều lĩnh vực khoa học xã hội của GS luôn hấp dẫn các thế hệ người đọc.

Nữ anh hùng Nguyễn Thị Ba may mắn hơn người thủ trưởng Trần Văn Giàu. Bà có 2 con, một gái một trai, ra đời trong thời gian ngắn ngủi hạnh phúc vợ chồng giữa cuộc kháng chiến chống Pháp. Bà và ông Trần Văn Phước gặp nhau trên đường đấu tranh và thành vợ thành chồng đầu năm 1941. Từ đó cho đến ngày miền Nam giải phóng, suốt 34 năm trên danh nghĩa chồng vợ, nhưng thời gian 2 người sống bên nhau có thể đếm bằng số ngày.

Sau khi cưới nhau vài tuần, ông Phước bị bắt đày đi Côn Đảo. Cách mạng Tháng Tám thành công, ông được rước về đất liền và đi ngay vào cuộc kháng chiến chống Pháp, khác chiến trường với vợ. Năm 1952, sau mấy ngày bên vợ và 2 con nhỏ, ông vượt Trường Sơn ra chiến khu Việt Bắc để học đợt chỉnh huấn Đảng. Để rồi mãi 23 năm sau, vợ chồng ông mới gặp lại nhau trong ngày đất nước thống nhất.

Bà hiện còn lưu giữ một kỷ vật mà bất cứ bảo tàng lịch sử nào cũng muốn có - đó là tấm hình bà chụp với 2 con nhỏ tặng ông trước khi ông lên đường ra Việt Bắc. Tấm hình đó là sợi dây thiêng liêng nối tình chồng, nghĩa vợ suốt 23 năm xa cách, xuyên qua 2 cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc. Với cuộc sống thanh bạch, điều độ, bà tin rằng mình sẽ sống tới ngày nhận huy hiệu 80 tuổi Đảng như vị thủ trưởng của mình - GS Trần Văn Giàu.