Thủ tướng cũng thấy rõ "đây là yêu cầu nhiệm vụ rất khó khăn, đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu của cả hệ thống chính trị và sự đồng tâm hiệp lực của toàn dân".

Báo cáo nêu ra 4 gói giải pháp để thực hiện nhiệm vụ cấp bách trên: Thực hiện chính sách tài chính, tiền tệ chặt chẽ, hiệu quả; tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc để đẩy mạnh phát triển sản xuất, dịch vụ và thu hút đầu tư; đẩy mạnh xuất khẩu, giảm nhập siêu; bảo đảm cân đối cung cầu hàng hoá; tăng cường quản lý thị trường, giá cả; chống đầu cơ, buôn lậu; thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội. Chính phủ thừa nhận yếu kém trong quản lý, điều hành.

Nhiều đại biểu Quốc hội đòi phải làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, của các bộ và cơ quan ngang bộ, của các cá nhân. Tôi nghĩ trong lúc nước sôi lửa bỏng này việc bình tâm, lắng nghe nhau, đồng tâm hiệp lực để phân tích, để tìm ra giải pháp đúng và trúng là quan trọng hơn rất nhiều việc "kiểm điểm", "quy trách nhiệm" hay "đấu đá", tuy việc kiểm điểm và quy trách nhiệm cũng rất quan trọng.

Tình hình rất khó khăn, song không được hoảng loạn, hấp tấp mà cần bình tĩnh để suy nghĩ về các giải pháp cho những bất ổn kinh tế vĩ mô, cấp bách nhất là lạm phát. Đấy là những vấn đề không phải nhất thời mà đã được tích tụ từ lâu và muốn giải quyết phải thay đổi tư duy một cách triệt để.

Dưới đây chỉ bàn về chống lạm phát. Có lẽ nên xuất phát từ cách tính lạm phát. Lạm phát ở Việt Nam được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của một rổ gồm 494 mặt hàng thiết yếu, chia ra làm 10 nhóm hàng hoá và dịch vụ. Tỉ trọng (còn gọi là quyền số) đóng góp vào CPI của các nhóm hàng và dịch vụ chính là: Hàng ăn và dịch vụ ăn uống 42,85% (trong đó lương thực 9,86% và thực phẩm 25%); nhà ở, điện, nước, chất đốt, vật liệu xây dựng 9,99%; giao thông, bưu chính viễn thông 9,04%; thiết bị đồ dùng gia đình 8,62%; may mặc, mũ nón, giày dép 7,21%.

Các quyền số này là kết quả của những điều tra khoa học về tiêu dùng của dân cư, chúng không thay đổi theo ý muốn của bất cứ ai. Khảo sát được Tổng cục Thống kê tiến hành 5 năm một lần (số liệu trên được cập nhật năm 2006 lấy 2005 làm năm gốc cố định).  Đóng góp vào CPI của mỗi nhóm hàng bằng sự thay đổi giá của các nhóm hàng đó (so với thời điểm gốc, thí dụ năm trước, tháng trước) nhân với quyền số tương ứng. CPI bằng tổng của những đóng góp đó.

Với tỉ trọng gần 43% sự gia tăng giá thức ăn góp phần rất lớn vào CPI ở Việt Nam: chiếm khoảng 50-60% CPI trong thời gian từ 6.2006 đến 7.2007 khi lạm phát ở mức dưới 8% (chỉ số giá thức ăn thế giới do FAO công bố tăng từ 120 lên 150 điểm, bình quân 2,3 điểm/tháng); từ đó đến nay tăng giá thức ăn ở Việt Nam gây ra từ 60 đến 80% của CPI và lạm phát đã tăng nhanh lên mức 21,42% vào tháng 4.2008 (trong cùng kỳ, chỉ số giá thức ăn thế giới tăng rất nhanh từ 150 lên 220 điểm, bình quân 7,8 điểm/tháng).

Tại sao giá lương thực thực phẩm lại tăng lên chóng mặt như vậy, trong khi nguồn cung của Việt Nam vẫn dồi dào? Thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng lương thực tồi tệ mà chỉ số của FAO là một số đo. Giá thức ăn trong nước không nhất thiết tăng theo giá thế giới, tuy nhiên do độ mở khá cao của nền kinh tế nên giá thức ăn trong nước (và đóng góp vào CPI của nó) cũng bắt đầu tăng nhanh từ giữa 2007, nhất là 4 tháng vừa qua.

Không chỉ có khủng hoảng lương thực, thế giới còn đối mặt với khủng hoảng năng lượng và giá dầu thô đã lên đến 122USD/thùng càng làm cho tình hình trầm trọng thêm. Dẫu đã cố gắng kiềm chế song tăng giá năng lượng kéo theo tăng giá vận tải, vật tư (với các quyền số lớn 10%, và 9%) có lẽ cũng đóng góp vào CPI khoảng 10-15% nữa, nói cách khác khoảng 80-90% CPI của Việt Nam do hai thành tố này tạo thành. Cuộc khủng hoảng lương thực và năng lượng thế giới trong thời gian tới còn gay gắt hơn và chúng ta nên tích cực đối phó.

Tất nhiên lạm phát không chỉ do tăng giá thức ăn và năng lượng gây ra. Tăng trưởng tín dụng quá nóng, tăng lượng cung tiền cũng làm tăng lạm phát. Tuy nhiên, nếu phân tích trên là đúng (và số liệu cho thấy vậy) thì cách chống lạm phát có lẽ phải suy ngẫm lại (xem thêm "Lạm phát, tỉ giá hối đoái và lãi suất: Vòng luẩn quẩn", Vietnamnet 6.5.2008). Các biện pháp thắt chặt tiền tệ, thắt chặt chi tiêu, v.v. đều đúng cả nhưng trước mắt có thể chỉ đụng chạm đến 10-15% của vấn đề.

Nhiều biện pháp thắt chặt lại được tiến hành bằng các công cụ hành chính, tiến hành vội vã, với liều lượng chưa thích hợp đã gây ra những khó khăn thêm. Tuy Thủ tướng chủ trương lãi suất dương nhưng Ngân hàng Nhà nước áp đặt trần lãi suất, tuy có nói điều chỉnh tỉ giá linh hoạt nhưng thực tế là VND vẫn bị neo vào USD và thậm chí còn mất giá (trong khi các đồng tiền khu vực đều lên giá so với USD từ 17 đến 25% kể từ 2005 đến nay). Theo nhiều chuyên gia nên linh hoạt hơn trong chính sách tỉ giá và cần bình tĩnh chuẩn bị cho tình huống xấu hơn về lạm phát và tránh đưa ra những tuyên bố không nhất quán.

>> Chính phủ cần giải trình rõ căn cứ xin hạ chỉ tiêu tăng trưởng xuống 7%
>> Mất điểm (?!)
>> Việt Nam cần nới lỏng chính sách tiền tệ
>> Nghe các tập đoàn lớn nói
>> Chống lạm phát: Đừng đổ thêm dầu vào lửa
>> 5/23 chỉ tiêu kinh tế - xã hội không đạt kế hoạch
>> Kinh tế Việt Nam không thể suy thoái