Việc "mưa lũ chia cắt địa bàn" một cách nhanh chóng khi vừa xảy ra mưa đã trở thành "điệp khúc mùa mưa" những năm gần đây, ngoài nguyên nhân khách quan do thời tiết và địa hình, còn có nguyên nhân chủ quan từ phía con người trong quá trình đô thị hoá và xây dựng cơ sở hạ tầng.
Đồng bằng: Công trình thành bao lũ
Ngay tại TP tỉnh lỵ Tam Kỳ, chỉ cơn mưa lớn từ khoảng 3h sáng ngày 11.10 đã khiến cả thành phố buổi sáng lập tức trở thành bể nước, giao thông nội thị ách tắc hoàn toàn, nhiều khu dân cư nước ngập sâu hàng mét.
Ông Hoàng Xuân Việt - Chủ tịch UBND TP.Tam Kỳ - nói: "TP chưa có hệ thống thoát lũ, dự án cải tạo môi trường đô thị Tam Kỳ với mục đích này mới vừa khởi công năm nay, trong khi hệ thống thoát lũ tự nhiên thì đã bị quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng, đô thị hoá tỉnh lỵ diễn ra ồ ạt những năm qua vô hiệu hoá. Những khu dân cư quy hoạch xây dựng mới nhưng chưa được khớp nối, nhiều công trình xây dựng dở dang, ý đồ quy hoạch chưa hoàn thiện và việc thực hiện quy hoạch còn nhiều bất cập cũng khiến TP "làm mồi" cho mưa lũ".
Mưa to cũng gây lũ đến báo động 2 trên hệ sông lớn Vu Gia-Thu Bồn, khiến các huyện đồng bằng ven sông bị nước lụt cục bộ. Mấy năm trở lại đây, các huyện này càng ngày càng trở nên dễ dàng bị ngập lụt hơn mỗi khi xuất hiện mưa lũ. Các huyện Đại Lộc, Điện Bàn, Duy Xuyên, Quế Sơn phải "hứng nước" vì hậu quả của quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng thiếu sự tính toán đến bài toán vượt lũ, thoát lũ.
Sau khi công trình tuyến tránh QL1A qua thị trấn Vĩnh Điện, huyện Điện Bàn và tuyến đường dẫn cầu Câu Lâu mới qua huyện Duy Xuyên-Điện Bàn hoàn thành, người dân 2 huyện này la trời vì mỗi mùa mưa lũ, nước dâng lên nhanh mà rút rất chậm vì không thể vượt qua cao trình này bởi việc tính toán thiết kế, xây dựng công trình chưa "theo kịp" mưa lũ. Các tuyến QL14E, 14D cũng đã vô tình trở thành đê bao lũ tạo lụt lại nhiều huyện nó đi qua.
Miền núi: Giao thông manh mún
Trong khi đó, các huyện miền núi vừa gặp trận mưa lũ "ngắn ngày" vừa qua đã bị chia cắt giao thông với đồng bằng và nhiều xã vùng cao, vùng xa bị cô lập. Tuyến đường Hồ Chí Minh - đường huyết mạch duy nhất nối các huyện miền núi luôn bị mất tác dụng vào mùa mưa bởi sạt lở, ách tắc liên tục tại nhiều điểm. Ông Briu Liếc - Chủ tịch huyện Tây Giang - cho biết, các xã biên giới luôn phải dự trữ lương thực, thực phẩm từ trước mùa mưa do mỗi khi có mưa lũ là lập tức đứt hoàn toàn giao thông liên lạc, bị cô lập dài ngày.
Theo ông Lê Ngọc Kích - Phó Chủ tịch UBND huyện núi cao Nam Trà My: "Ngoài việc tuyến đường nối từ Tam Kỳ qua huyện Tiên Phước và Bắc Trà My lên Nam Trà My luôn bị tắc hoàn toàn do lũ vượt ngầm sông Trường và tình trạng sạt lở, các xã vùng cao của huyện cũng bị cô lập hoàn toàn ngay khi xảy ra mưa lớn, đến sau lũ cũng phải mất mấy ngày đi bộ mới có thể đến nơi".
Hệ thống giao thông miền núi rất manh mún, chưa được đầu tư đúng mức là nguyên nhân dẫn đến việc các địa phương này luôn rơi vào tình trạng cô lập vào mùa mưa lũ. Cả tỉnh còn đến khoảng 30 xã chưa có đường ôtô từ huyện đến trung tâm xã. Theo UBND tỉnh, kinh phí đầu tư xây dựng các tuyến đường này rất lớn, trong khi tỉnh còn nghèo, không đáp ứng nổi, nên dự án phụ thuộc vào nguồn vốn trái phiếu chính phủ, vốn vay hoặc lồng ghép các chương trình khác.
Nhiều dự án mang tính chất phục vụ dân sinh, chống-thoát lũ trên địa bàn tỉnh lại chưa hoặc không phát huy hiệu quả cũng là nguyên nhân dẫn đến điệp khúc trên. Như công trình xây kè Đại Cường huyện Đại Lộc trong dự án chỉnh trị sông Quảng Huế mà từ năm 2001 đến nay qua chủ đầu tư UBND tỉnh rồi Bộ NNPTNT đến nay vẫn chưa hoàn thành, phải tiếp tục nghiên cứu sau 2 lần bị lũ cuốn mất khi đang thi công dang dở, khiến gần 1.000 hộ dân và hơn 500ha đất sản xuất luôn bị lũ đe doạ.