Thật xúc động khi biết về hoàn cảnh của cô học trò Chu Thị Kim Liên ở Hưng Yên - thủ khoa 30/30 điểm Đại học Y Thái Bình. Bố mất vì đi làm đồng bị sét đánh, mẹ làm phụ hồ nuôi em ăn học. Đỗ đại học mà cả nhà khóc. Khóc vì mừng và vì tủi thân, lo không có đủ tiền đi học. Nguyễn Thanh Hải, Lê Sơn Phong và Lê Thanh Tùng đều đạt thủ khoa 30/30 điểm Đại học Ngoại thương Hà Nội, cả ba cùng là học sinh trường huyện của tỉnh Thanh Hoá, và cũng là con nhà nghèo. Còn nhiều em như thế...

Các em là những tấm gương cho các bạn học sinh noi theo. Bởi vì còn rất nhiều thanh thiếu niên được cha mẹ nuông chiều, áo quần là lượt, điện thoại di động đắt tiền nhưng vô tích sự. Có nhiều bạn chơi bời lêu lổng, sống thiếu lành mạnh, bỏ bê việc học làm cha mẹ đau khổ và gây nhiều hệ lụy cho xã hội.

Lối sống ích kỷ, thiếu trách nhiệm với bản thân và gia đình đó bị xã hội lên án, nhưng đáng tiếc vẫn ngày một nhiều trong lứa tuổi học sinh. Do đó, chân dung của những thủ khoa nghèo chính là những bài học cụ thể có sức thuyết phục. Các em là những đứa con rất yêu thương cha mẹ, có ý chí vượt khó học giỏi để tỏ lòng hiếu thảo.

Chắc chắn những tấm gương sáng đó sẽ thay đổi nhận thức và đánh thức tinh thần hiếu học cho nhiều học sinh, sinh viên.

Thành tích học tập của các em còn gợi mở nhiều suy nghĩ cho các bậc phụ huynh. Trong phóng sự "Học sinh nghèo đoạt giải vàng quốc tế" trên báo Lao Động, viết về hai học sinh Lê Ngọc Anh và Đoàn Đức Ý của Trường THPT Lam Sơn, Thanh Hoá đoạt huy chương vàng toán quốc tế có nói đến chi tiết "gia đình là nền tảng".

Các em đều là con nhà nghèo, nhưng cha mẹ luôn toàn tâm toàn ý chăm lo dạy dỗ và lưu tâm đến việc học hành của con cái. Giàu có và lắm điều kiện phục vụ chưa hẳn đã có đứa con học giỏi. Các em học giỏi dứt khoát trước hết phải là những đứa con ngoan. Con ngoan là do giáo dục gia đình, là từ trách nhiệm của người làm cha làm mẹ.

Các thủ khoa xuất thân từ những miền quê nghèo chứng minh thêm một điều, đó là không cần phải học trường nổi tiếng, học trường làng, trường huyện vẫn đứng vào hàng số 1 của kỳ thi đại học. Điều quan trọng không phải là trường nào mà là sự nỗ lực của bản thân, khả năng tự học, ý chí quyết tâm của cá nhân.

Cứ mỗi năm học mới, các bậc phụ huynh chạy chọt cho con vào trường tốt, trường điểm đến mờ cả mắt. Các thủ khoa của chúng ta có thể làm thay đổi ít nhiều tập quán "chạy trường" lâu nay. Vậy nên, rất cảm ơn các tân thủ khoa.