Vào thời điểm này, chữ quốc ngữ mới ở thời sơ khai trên lĩnh vực văn chương, câu chữ còn dùng rất nhiều từ Hán-Việt, cấu tứ vẫn mang hơi hướng biền ngẫu cổ điển, nhiều mô tả các sản vật đến nay khó hình dung nổi, nhưng cái cảm xúc của trẻ thơ về ngày Tết của mình và về xã hội mình đang sống dường như vẫn gần gũi và lay động người đọc hôm nay (xin vẫn giữ nguyên chính tả của bản cũ). 

Nhân dịp này xin bàn chuyện Hội Nhà báo Việt Nam quyết định xây dựng Bảo tàng Báo chí Việt Nam. Đó là chủ trương rất hay đã có từ nhiều nhiệm kỳ trước, nhiệm kỳ này rốt ráo triển khai. Nhưng đi vào cụ thể thì chủ trương của Hội mới giới hạn là Bảo tàng Lịch sử Báo chí Cách mạng Việt Nam. Phần báo chí khác của VN cũng rất phong phú và đáng lưu tâm.

Từ Gia Định Báo bằng quốc ngữ đầu tiên ở Sài Gòn (1865) hay tờ Công Báo của đoàn quân viễn chinh thực dân ra bằng tiếng Pháp truớc đó dăm năm? Là báo quốc ngữ hay cả báo viết bằng tiếng Pháp và các ngôn ngữ khác kể cả chữ Hán (như tờ Đại Nam Đồng Văn Nhật Báo, tờ "La Cloche Fếlée...)? Là báo xuất bản ở trong nước hay cả ở nước ngoài trong đó có tờ "Le Paria" ở Paris (Pháp), kể cả "Thanh Niên" ở Quảng Châu (Trung Quốc)...

"Cách mạng" hiểu theo quan điểm gắn liền với dòng tuyên truyền lãnh đạo của Đảng hay còn có thể hiểu "cách mạng" là tạo nên những bước chuyển đổi quan trọng trong lịch sử văn hoá dân tộc...? Những tờ "Nông Cổ Mín Đàm" hay "Thực Nghiệp Dân Báo"... đã tạo nên những chuyển biến trong tư duy kinh tế; những "Nam Phong", "Tri Tân", "Thanh Nghị"... tạo nên những biến chuyển trong tư duy học thuật và chính trị; những "Tiểu thuyết Thứ Năm", "Tiểu thuyết Thứ Bảy", "Phong Hoá", "An Nam Tạp Chí"... gây nên những khởi sắc ngôn ngữ báo chí và văn chương v.v... có được coi là những nhân tố mang tính cách mạng hay không để tạo nên những bước tiến bộ xã hội làm nền tảng cho những tiến bộ và cách mạng về chính trị...

Sẽ còn vô khối điều để nghĩ ngợi nếu quan tâm đến việc "lật chồng báo cũ" mà đáng tiếc nó đang bị ngót dần với thời gian vì chưa được quan tâm bảo quản hay khai thác. Bởi, rất nhiều bộ báo cũ không còn trên giá sách trong nước và nhiều bộ phải đi ra nước ngoài mới đọc được...

Dịp này, đọc lại tờ "Đăng Cổ Tùng Báo" một tiếp bản của tờ "Đại Nam Đồng Văn Nhật Báo", một trong những tờ báo xuất hiện sớm nhất ở miền Bắc (cuối thế kỷ XIX) lúc đầu toàn bằng chữ Hán, nay có thêm quốc ngữ. Chủ báo là một ông Tây (H.Schneider) nhưng chủ bút lại là một người Việt Nam nổi tiếng tiên phong trên báo trường là Nguyễn Văn Vĩnh. Báo tư nhân nhưng buổi đầu nó trúng thầu để làm một thứ công báo của chính quyền. Đến năm 1907 thì nó được Đông Kinh Nghĩa Thục của các nhà nho Duy Tân biến thành diễn đàn cổ động của mình.

Trung Thu (Lời tựa của báo: Bài này là của một người học-trò tràng Đông-kinh-nghiã- thục, năm nay mới có 14 tuổi, tập làm văn quốc ngữ theo lối Pháp. Bài làm cốt để trẻ con đọc với nhau. Bản báo xin phép các quý-khách đăng vào để những ông nào vẫn nói rằng chỉ Pháp-văn mới làm được sách cho trẻ đọc, xem xem giá thử cứ tập làm mãi lối này, rồi nước Nam mình có văn được không:) Giăng sáng quắc, Phố xá ngộn những người. Đây, dình tùng sèng; đầu phố một đám rước, quối phố một đám rước. Nào rồng, nào sư-tử; nào cá nào thiềm-thừ, kéo đàn kéo lũ, như đi tắm sáng giăng tròn. Chỗ nọ lập trống quân; chỗ kia chăng trống quít. Hàng Đường, Hàng Ngang, nhà nào nhà nấy đua nhau bầy cỗ. Khéo gớm! khéo ghê! kìa đu-đủ gọt ra hoa sói hoa nhài, nọ đùi gà bày thành Tiều-phu, Lão-vọng. Đèn chạy quân, đèn sẻ-rãnh: Trương-phi cuỡi ngựa đi vạch thẳng; vua Thuấn cầy voi chạy chữ công. Cái chạy hoả-lò, cái chạy cát; cái ghép lá nứa, cái vặn bằng tay. Hơi lửa mới biết dùng quay tán giấy. Bánh dẻo, bánh nướng, đủ các lối bột đường; trái dừa, trái bưởi, thiếu chi loài hoa quả? Giai giai, gái gái, mặt mũi hởn hơ; trán cỗ nhà lại đi ghé cỗ người. Nhà ta khéo, nhà nó vụng; nhà ta nhiều bánh, nhà nó ít sôi. Ngoài đuờng thì hai bên hè lốc nhốc những trẻ hồ khoan. Anh này thỏ cốc lếu, chị kia cá tí-hon. Lũ lũ lượt lượt, bắt cái hồ khoan! Hết mẹ bán than, đến mẹ bán củi. Bắt cái hồ khoan! Vui! chá cha! là vui! giai vui, gái vui, nhớn vui, bé vui; trẻ vui chưa lo nghĩ, già vui nhớ thiếu niên. Duy chỉ có thằng Cõn là không vui... Chớ thằng Cõn là con nhà ai? nó bao nhiêu tuổi? Thằng Cõn là con mụ ăn mày, năm nay nó mới lên sáu tuổi. Nhà nó ở đâu? Nay ở tam quan nọ! mai ở cửa đình kia. Đất làm giường, manh chiếu rách làm chăn. Áo không có, quần không có, chỉ có mụn tã để tối quàng vai cho đỡ lạnh. Cơm không có, bánh không có, hoạ chăng thỉnh-thoảng ai cho miếng cháy khô nhá đỡ đói lòng. Ngày ngày con rắt mẹ loà đi kêu từng cửa, mười cửa hoạ may được một đồng tiền. Mọi khi xin con dễ, nhà nào ăn còn thừa xương xẩu còn nhớ đem cho. Mấy hôm nay, đâu đâu cũng bận. Nhà dọn bàn độc, nhà bày đồ chơi. Và tiếng trống tiếng cười, lấp mất tiếng kêu thằng ốm đói. Tay cầm gậy rắt mẹ, miệng lậy van ông bà, mắt thỉnh thoảng nghé qua lũ đồng-niên, đương lôi voi rắt ngựa. Nước mắt ứa hai hàng, miệng nuốt nước rãi. Các anh em ơi , lúc ta bầy đình bầy chùa, có ai nghĩ đến phận thằng Cõn không? Nguyễn Văn Xuân Nhà báo viết tiếp: "Than ôi! trí trẻ mới nghĩ đến có một thằng Cõn, mà đã thương tâm thế rồi. Những ở Hà-nội ta này bao nhiêu là thằng Cõn".  (Đăng Cổ Tùng Báo, số 819, thứ Năm, 26.9.1907)