>>> Bài 1: Nhu cầu xe tự chế còn rất lớn

Một lộ trình hợp lý

Đà Nẵng có rất ít loại xe 3-4 bánh tự chế có gắn động cơ hoạt động. Theo thống kê của Phòng CSGT, Công an thành phố thì chỉ có đội xe bagác máy tại bến cá Thuận Phước hoạt động với tổng số 6 xe. Sau khi triển khai Nghị định 32, tất cả các hộ dân đã tự nguyện chấp hành, chuyển đổi phương tiện hành nghề. Hơn 130 xe công nông đầu ngang, tự chế đã được cấp biển số quản lý cũng đã chấp hành nghiêm chỉnh việc cấm lưu thông từ 1.1. Thượng tá Huỳnh Văn Hai - Phó Trưởng phòng CSGT, Công an Đà Nẵng cho biết: "Nhờ có lộ trình triển khai hợp lý, tuyên truyền sớm nên người dân có đủ thời gian để thực hiện việc chuyển đổi. Vì vậy, đến nay, CSGT Đà Nẵng chưa hề phát hiện trường hợp nào vi phạm".

Cũng theo thượng tá Hai, Đà Nẵng chưa xử lý đối với các loại xe 3-4 bánh tự chế, không gắn động cơ. Đặc biệt, với xe xíchlô chở hành khách, các loại xe tự chế gom rác thải, xe đẩy bán hàng hoá... CSGT chỉ xử lý những phương tiện 3-4 bánh chạy có tốc độ cao, có thiết kế cồng kềnh...

Trước khi triển khai việc cấm lưu hành và xử lý xe 3-4 bánh tự chế, UBND TP.Đà Nẵng đã sớm có văn bản chỉ đạo các địa phương, ngành liên quan thống kê phương tiện trong phạm vi của Nghị định 32, đề xuất phương án hỗ trợ chuyển đổi ngành nghề. Tiếp đó, ngày 10.1, UBND TP.Đà Nẵng đã có quyết định cho hoãn thời gian cấm lưu hành của xe môtô, gắn máy 3-4 bánh tự chế của thương binh, người tàn tật đến 30.6.2008.

Đây là khoảng thời gian hết sức cần thiết đối với người nghèo trong việc tìm phương tiện thay thế. Riêng xíchlô thồ, xíchlô du lịch và hơn 100 xe bagác chuyên dụng gom rác thải vệ sinh vẫn chưa có quy định bị cấm lưu hành tại Đà Nẵng. Đối tượng này khá đông, hầu hết là người nghèo. Với lộ trình của Đà Nẵng, họ sẽ có thời gian tìm lối thoát để tiếp tục mưu sinh.

"Nhẹ tay" với xe tự chế

Cả Gia Lai hiện có khoảng 6.000 xe tự chế, 12.000 xe công nông và hàng ngàn máy kéo nhỏ vừa phục vụ sản xuất vừa sẵn sàng... chở người bằng rơmoóc. Trừ người tàn tật, theo Ban ATGT tỉnh, việc cấm lưu hành trước hết là áp dụng "quyết liệt" với xe độ chế, còn công nông chỉ cấm trên quốc lộ, tỉnh lộ - song thực tế các chủ xe phải qua đây mới đến được khu vực sản xuất nên cấm cũng... rất khó.

Ông Phạm Hiếu Trình - Phó phòng Tổng hợp (Sở GTVT Gia Lai), thành viên Ban ATGT tỉnh, cho biết: "Khó khăn nhất vẫn là việc áp dụng cấm - xử phạt đối với chủ xe là đồng bào dân tộc thiểu số, bởi họ là đối tượng sử dụng phần lớn các xe máy nông cụ, lại nghèo và ít hiểu biết về luật". Trước mắt, cơ quan chức năng chỉ có thể nhắc nhở. Ngay cả cảnh sát giao thông cũng chỉ mới lác đác thống kê số vụ vi phạm của xe độ chế - công nông vào "bảng thành tích chung" về vi phạm trật tự an toàn giao thông, thay vì lên danh sách riêng như đúng ra phải có. Cũng theo Sở GTVT Gia Lai, đến 15.1 vẫn chưa có chủ xe nào đăng ký chuyển đổi phương tiện vận chuyển để nhận tài trợ một phần từ Nhà nước.

Chiều 14.1, TP.Cần Thơ đã cấp tiền hỗ trợ chuyển đổi nghề (1,5 triệu đồng/người) cho 435/500 xã viên hành nghề xe lôi, xe bagác máy. Một số người cũng nhẹ lòng khi nghe tin xe lôi đạp được hoạt động thêm một thời gian. Thế nhưng, trong số gần 500 xã viên của HTX vận tải xe lôi quận Ninh Kiều chỉ có gần 20 người chạy xe lôi đạp nên việc kiếm nghề khác rất bức xúc.

Chính quyền vẫn chưa vào cuộc

Dù chủ trương đình chỉ hoạt động đối với xe 3-4 bánh tự chế có hiệu lực từ 1.1.2008, nhưng đến 8.1, HĐND tỉnh Long An mới có công văn đề nghị UBND tỉnh ban hành quy định quản lý hoạt động xe 3-4 bánh tự chế. Về phía mình, UBND tỉnh Long An ngày 3.1 mới có công văn yêu cầu Ban ATGT tỉnh và UBND các huyện, thị nghiên cứu đề xuất biện pháp thực hiện với UBND tỉnh trước 10.1. Tuy nhiên, đến ngày 15.1, Ban ATGT tỉnh và UBND các địa phương vẫn chưa thực hiện yêu cầu của UBND tỉnh.

Ngày 15.1, Chủ tịch UBND thị xã Tân An - ông Đoàn Công Tol cho biết, UBND thị xã đang chờ đợi các bộ phận tham mưu báo cáo số lượng phương tiện có liên quan, hoàn cảnh của người sử dụng, mức độ ảnh hưởng nếu phải ngừng hoạt động... Ông Tol không thể trả lời trên địa bàn thị xã Tân An có bao nhiêu phương tiện 3-4 bánh tự chế. Tương tự, Chủ tịch UBND huyện Bến Lức - ông Nguyễn Công Trình không thể cho biết quan điểm và hướng đề xuất của lãnh đạo huyện về vấn đề này. Trong khi đó, ông Nguyễn Văn On - thường trực Ban ATGT tỉnh cho biết, Ban ATGT đang làm việc với các huyện để nắm tình hình.

Phó Giám đốc Sở GTVT - Phó Trưởng ban ATGT tỉnh - ông Trần Văn Đôn nhìn nhận: "Đã trễ so với yêu cầu của UBND tỉnh". Ông Đôn cũng không thể nói khi nào Ban ATGT mới có ý kiến đề xuất và đề xuất thế nào với lãnh đạo tỉnh. Ông cũng không có các số liệu liên quan đến xe 3-4 bánh tự chế. Khi được hỏi liệu Long An có lùi việc thực hiện chủ trương trên, ông Nguyễn Văn Tiều - Phó chánh VP UBND chỉ trả lời "vài ngày nữa sẽ có chủ trương chính thức". Tất nhiên là chưa có trường hợp xe 3-4 bánh tự chế nào bị xử lý trong nửa tháng qua. Trên các con đường ở Long An, các phương tiện này vẫn hoạt động bình thường.

- Bình Dương đang lên kế hoạch cho những hộ dân có xe bagác vay không thế chấp khoảng 30 triệu đồng để chuyển đổi ngành nghề. - Hà Tây mới chỉ tuyên truyền, nhắc nhở chứ chưa cưỡng chế thi hành đối với các chủ phương tiện và cũng chưa có biện pháp gì để hỗ trợ. Khó khăn là do đội ngũ công an viên đều là người trong xã, tư tưởng "tình làng nghĩa xóm" đã gây không ít cản trở trong việc xử phạt. - Đồng Tháp áp dụng lệnh cấm triệt để với xe bagác và cả xe lôi. Nhưng việc chăm lo cho hậu lệnh cấm này thì ngược lại. Đến 15.11.2007, tức còn đúng 47 ngày lệnh cấm có hiệu lực, các cơ quan chức năng mới soạn thảo, phê duyệt các phương án hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề và... quên khuấy cụm từ xe lôi trong danh sách thống kê của đề án hỗ trợ chuyển đổi nghề. Xe tự chế thồ hàng từ đỉnh núi Cấm (An Giang) - An Giang có chủ trương miễn giảm 100% học phí cho các đối tượng học nghề và còn áp dụng chính sách hỗ trợ kinh phí học lái xe (1,5 triệu/người) và cho vay vốn ưu đãi 20 triệu đồng/hộ để thay đổi phương tiện. Trong 2 năm 2006-2007, tỉnh đã giúp hơn 1.000 người đào tạo nghề lái xe, học nghề và tạo điều kiện cho các hộ này mua sắm trên 1.000 xe tải từ 0,6-3 tấn.

Hà Nội: Người khuyết tật kiếm xe ba bánh ở đâu? Từ ngày 1.1.2008, các cơ sở cơ khí hộ gia đình tự chế các loại xe 3 bánh đã bị cấm tiếp tục công việc này. Nhiều người khuyết tật đang băn khoăn: Nếu muốn có chiếc xe 3 bánh để đi lại thì sẽ mua ở đâu? Cơ sở của ông Nguyễn Trung (B15 Kim Liên) đã ngừng "chế" xe ba bánh Ông Nguyễn Trung (B15 Kim Liên, Hà Nội) - một người khuyết tật, cũng là chủ một cơ sở cơ khí có "chế" loại xe ba bánh cho người cùng cảnh ngộ đã ký cam kết không làm các xe dành cho người khuyết tật. Ông cho biết: Có khi 2-3 tháng trời mới chế xong một cái xe 3 bánh với giá công từ 3-5 triệu đồng, do đó ông ngừng chế xe ngay mà không hề "lăn tăn". Các cơ sở cơ khí có làm thêm việc chế xe này có tên tuổi tại Hà Nội như Bảo Long (Đức Giang, Gia Lâm) cũng ký cam kết không chế nữa và các cơ sở này cũng từ chối nếu có đơn đặt hàng. Trong khi đó, nguồn sản xuất mặt hàng này tại Việt Nam vẫn chưa được định hình. Tiêu chuẩn của Việt Nam về xe 3 bánh cho người khuyết tật mới đang được Cục Đăng kiểm lấy ý kiến đóng góp, chưa được công bố. Một người làm trong nghề này khẳng định: Nếu không có sự hỗ trợ lớn từ Nhà nước thì chắc chắn các công ty sẽ không sản xuất hàng loạt mặt hàng này, bởi rất ít người mua  và giá sẽ cao, không nhiều người khuyết tật gánh nổi. Nếu nhập khẩu mặt hàng này từ nước ngoài vào thì cũng sẽ rất đắt...Tất Thảo

6 tháng để thay thế xe 3-4 bánh tự chế tại TPHCM: Khó khả thi UBND thành phố đã giao TCty Cơ khí GTVT Sài Gòn (Samco) khẩn trương lập đề án sản xuất, lắp ráp các xe 4 bánh (đúng quy định), để cung cấp, chuyển đổi các loại xe 3-4 bánh tự chế trước ngày 30.6.2008 cho người dân đang sử dụng. Nhưng Samco cho biết, do thành phố mới chỉ đạo, nên hiện nay vẫn chưa có những thông tin chi tiết về loại xe 4 bánh dự kiến để sản xuất thay thế xe 3-4 bánh tự chế. Hiện nay, Samco mới họp bàn với các bộ phận triển khai khảo sát, nghiên cứu, xây dựng đề án, thiết kế mẫu xe trình UBND TPHCM. Theo ông Đỗ Tiến Lực - Chủ tịch HĐQT Samco, để sản xuất, lắp ráp hàng nghìn xe, khó hoàn thành trước 30.6 - thời hạn cuối cùng xe 3-4 bánh tự chế được lưu hành. Dự kiến đến hết tháng 2, Samco cố gắng lập xong đề án và trình thiết kế mẫu. Xe thiết kế mẫu phải được các cơ quan quản lý như: Đăng kiểm, Sở KHCN, GTCC thẩm định và chấp nhận. Sau khi đã được các cơ quan chức năng chấp thuận mẫu xe thiết kế, Samco mới làm việc với các đơn vị nước ngoài để nhập động cơ, khung gầm đưa về TPHCM sản xuất, lắp ráp hàng loạt. Một vấn đề khác là khi sử dụng xe 4 bánh thay thế cho xe 3-4 bánh tự chế, những người điều khiển bắt buộc phải mất thêm ít nhất 4-5 tháng để học và thi lấy giấy phép lái xe ôtô. Trong khi phần lớn những người đang sử dụng xe 3-4 bánh tự chế để kiếm sống hiện nay là đối tượng nghèo, lớn tuổi, trình độ học vấn thấp, do đó để vượt qua cửa ải này không đơn giản chút nào. Mặt khác, khi xe sản xuất xong, liệu giá cả có phù hợp với túi tiền của người dân nghèo hay không.Trần Phan