Đây vẫn được nhìn nhận là một trong những nguyên nhân dẫn tới các cuộc lãn công, đình công. Song, bên cạnh đó còn khá nhiều yếu tố khác đang cần được giải quyết dứt điểm.
DN lo tiến độ SX
Những vụ đình công liên tiếp xảy ra tại các KCN, CX Hà Nội tháng năm, tháng sáu vừa qua được nhìn nhận có nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ những tranh chấp về tiền lương và lợi ích giữa NLĐ với chủ sử dụng LĐ chưa được giải quyết thoả đáng; công tác quản lý nhà nước về pháp luật LĐ, đặc biệt là việc hướng dẫn thực hiện chính sách tiền lương, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan và việc tuyên truyền pháp luật LĐ đối với DN chưa thường xuyên, còn nhiều hạn chế.
Chính vì độ nóng của tình hình nên UBND TPHN lúc đó tổ chức cuộc gặp gỡ giữa các bên ngay tại trụ sở Cty KCN Thăng Long. Tại đây, chủ các DN đang hoạt động trong KCN đều bày tỏ lo lắng về tình trạng đình công dây chuyền. Có chủ DN còn thẳng thắn: Mặc dù DN của tôi không hề có vấn đề gì, nhưng cứ đà này thì e rằng CN cũng đình công theo các DN bên cạnh. Điều quan tâm tiếp theo của các chủ DN là an ninh. Họ lo CN của họ không chỉ bị lôi kéo nghỉ việc mà còn bị đe doạ, bắt ép không được đến Cty. Các chủ DN còn đề nghị xử nghiêm các vụ đình công trái pháp luật. Ngoài ra, mong muốn chung của tất cả các chủ DN tham gia cuộc gặp gỡ là khi đình công xảy ra, vấn đề ưu tiên là làm thế nào vẫn duy trì tiến độ SX.
Những lo lắng của chủ DN đều có cơ sở. Đa phần CN của KCN ở trọ trong các xóm gần nhau, nên họ có điều kiện so sánh về các khoản thu nhập cụ thể. Hơn thế, thực tế gần đây cho thấy tâm lý của NLĐ ở nhiều nơi là cứ đình công là được tăng một số khoản, còn chủ cũng chỉ trả thêm khi xảy ra đình công. Theo thông tin của CĐ các KCN, CX HN, trong những DN xảy ra đình công thời điểm tháng 5-6.2008, có Cty CNLĐ ngừng việc 5 ngày, ban giám đốc vẫn không nhượng bộ; đến khi CNLĐ viết đơn xin nghỉ việc, sau 7 ngày, ban giám đốc chấp nhận tăng phụ cấp 150.000đ/người. Một Cty khác, sau khi CNLĐ ngừng việc 5 ngày đã được tăng 450.000đ/người, gồm 200.000đ vào lương cơ bản và 250.000đ phụ cấp... Điều này cho thấy, kiến nghị của NLĐ là hợp lý và mức họ đưa ra DN đều có thể chấp nhận được.
NLĐ lo đời sống hàng ngày
Thu nhập trên dưới 1 triệu đồng/tháng với việc chi trả tiền nhà, tiền nhu yếu phẩm, tiền điện, tiền nước... thì NLĐ đang phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Thật ra điều này ai cũng thấy, ai cũng có thể nói, nhưng để vào cuộc giải quyết thì lại chưa được mấy. Cuộc sống đã khó khăn như vậy mà có nơi Cty bắt CNLĐ phải nghỉ ngày thứ bảy và khấu trừ vào phép năm; Cty không có phòng y tế cho CN, khi bị ốm hoặc tai nạn thì phải đến Cty báo mới được nghỉ. Cty cũng không giải quyết chế độ BH, trợ cấp thôi việc cho người hết hợp đồng... Cá biệt, có Cty số CN đại diện đòi quyền lợi cho CNLĐ (vì chưa có tổ chức CĐ) bị sa thải với lý do chống đối...
Trở lại cuộc gặp gỡ nói trên, đại diện Sở LĐTBXH đã khẳng định, đại đa số các DN trong KCN thực hiện đúng về lương tối thiểu nhưng chưa thực hiện việc đăng ký thang - bảng lương với Ban quản lý KCN; chưa công khai bảng lương, dẫn đến tình trạng NLĐ không biết về phân phối tiền lương. Cũng theo nhận xét của đại diện Sở LĐTBXH thì mới chỉ có 2/3 số DN xây dựng nội quy công việc và đặc biệt là mức lương tối thiểu 900.000đ/tháng chỉ là mức trả cho LĐ giản đơn, chưa qua đào tạo. Chính việc chưa đăng ký bảng lương của các DN đã khiến các cơ quản lý chưa có điều kiện tham gia cùng. Đặc biệt, DN muốn xây dựng quan hệ LĐ lành mạnh, nhưng việc 2/3 số DN tại đây chưa có tổ chức CĐ trở thành một cản trở lớn để ý muốn của DN thành hiện thực.
Trong các cuộc đàm phán giữa CĐ và chủ sử dụng LĐ cũng xảy ra nhiều chuyện. Khi CĐ các KCN-CX HN chất vấn về việc thực hiện chế độ chính sách do NLĐ nêu ra, ông tổng giám đốc Cty đang có đình công, trả lời sai thì sửa, không sao cả. Tuy nhiên sau đó, nghe CN trình bày về kiến nghị tăng lương, ông tổng giám đốc này đã quanh co không đi vào trọng tâm của vấn đề, buộc CĐ các KCN phải yêu cầu ông tập trung vào đàm phán, nếu tiếp tục quanh co sẽ không còn đàm phán nữa.
DN muốn giữ lợi nhuận cao, thu nhập của NLĐ không chịu nổi trước sức ép giá cả và cả hai cùng chưa nắm vững, chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật. Đó là những gì vẫn đang diễn ra hàng ngày.