"Bà hủ tiếu" từng là một giáo viên đứng trên bục giảng bao năm, từng vào tù vì tội buôn ma tuý, nhưng chính trong tù, bà đã đứng lớp xoá mù cho 200 phạm nhân. Giờ đây, ở tuổi 51, dù tất bật với việc mưu sinh, bà vẫn cần mẫn dạy cho những đứa trẻ trong khu phố mà cha mẹ chúng hoặc chết, hoặc vào tù vì tệ nạn.
Cô giáo trong tù
12 giờ trưa. Bà dọn nốt mấy bát hủ tiếu khách ăn dở cho vào cái xô nhỏ rồi cho chén đũa, nồi niêu vào quang gánh. Một ngày của bà là thế, dậy từ 4 giờ sáng gánh hàng ra hẻm. Bữa đắt hàng, 10 giờ trưa đã bán xong. Bữa ế thì còn đến cái giờ này, đành mang về cho mấy đứa trẻ ở khu lao động.
Một người khách với chiếc nón nhem nhuốc, nước da bung bủng mang theo cái bao tải lủng lẳng phía sau lưng hỏi mua hủ tiếu. Chợt cô sững lại: "Trời! Cô Thuỷ còn nhận ra con không? Con Nhung nè! Thời đi cải tạo ở trại Bố Lá đo". "Cái con trời đánh! Cô vẫn cứ nhớ mãi trong khoá chỉ còn mỗi mày vì thi không đỗ nên phải ở lại trại thêm 3 tháng nữa để học!".
Chuyện "bà hủ tiếu" vào tù, giờ nhớ lại bà cười cay đắng: "Vì nợ nần mà tôi làm liều, đi buôn ngày hôm trước thì ngày hôm sau bị bắt. Án 4 năm nhưng được đặc xá, chỉ còn 2 năm". Khoảng thời gian đó bà lại thấy hạnh phúc vì: "Mình cũng vỡ ra được đồng tiền có cái giá của nó. Vui vì tôi lại được đứng lớp sau bao nhiêu năm khó khăn. Nhìn thấy những nữ phạm nhân hí hoáy viết, chăm chỉ làm toán, tôi nói với họ: Tôi là giáo viên mà cũng phạm tội. Các anh chị không biết chữ cũng phạm tội. Cả tôi và các anh chị, khi ra tù, chúng ta kiên quyết đừng để vào tù lần nữa".
Điển hình phòng chống tội phạm
Chuyện "bà hủ tiếu" từ một phạm nhân thành một tổ trưởng dân phố, lại là một điển hình tiên tiến trong việc phòng chống tội phạm được Bộ Công an tuyên dương nghe có vẻ
lạ. Bà cười hồn nhiên: "Ai nói gì thì nói, tôi cứ gánh hủ tiếu đi bán, nuôi dạy các con tử tế. Rồi động viên con trai vào đội dân phòng chuyên trách. Chính quyền và người dân trong tổ thấy tôi làm lại tốt thì yêu quý mà tín nhiệm".
Tưởng đơn giản vậy, nhưng khi tiếp xúc với ông Ngọc, quản lý khu phố 8, ông nhớ mãi cái hình ảnh bà Thuỷ gày nhom, vào nhà khuyên bảo các đối tượng "xì ke" thì liên tục bị "tống" ra khỏi nhà. Nhưng bà vẫn kiên nhẫn, khuyên cha, cha không nghe thì nói với con, nói với mẹ. Nói lý lẽ về những hiểm nguy khôn lường không được thì đưa thực tế bản thân ra để nói. Kết quả, rất nhiều thanh niên đã quay về làm ăn lương thiện.
Song song với lời nói là việc làm. Khi Bộ LĐTB &XH hợp tác với Uỷ ban Châu Âu mở dự án hỗ trợ trẻ em lang thang có nguy cơ bỏ học, bà đã đề xuất cho 65 em trong khu phố có cha mẹ đi tù, đi cai nghiện hoặc chết vì ma tuý được hỗ trợ. Kết quả là tất cả được miễn tiền học, tiền sách vở và mỗi em được hỗ trợ 300.000 đồng/tháng cho đến 18 tuổi. Vào các kỳ nghỉ hè, bà tranh thủ kèm cặp kiến thức, ổn định tâm lý để các em yên tâm học tập. Nếu cháu nào chưa biết đọc, biết viết thì bà dạy để các cháu vào lớp 1 vững vàng hơn. Còn em nào học kém, bà không quản thời gian kèm cặp để các em tiến bộ.
Bà từng tốt nghiệp ĐH Sư phạm dưới chế độ cũ, năm 1974. 10 năm làm một giáo viên cấp 1, yêu nghề và hết lòng với HS, bà chưa từng nghĩ một ngày nào đó bà sẽ rời bục giảng. Nhưng như những rủi may số phận, vì chữ hiếu, bà phải bỏ nghề. Từ một GV giỏi, thành một người đi bán hàng rong , rồi bán cá, rồi tù tội, và thành "bà hủ tiếu" như giờ đây. Và dù số phận có bắt thành gì, thì bà bảo: "Tôi vẫn mang cái chữ vào mọi nơi, dù nơi đó có làm tăm tối nhất".
Nặng gánh hai vai
Trong ngôi nhà nhỏ (dài 4m, rộng 1,5m - cũng là nơi cư ngụ mấy chục năm nay của "bà hủ tiếu" cùng chồng và 2 đứa con), ông Nguyễn Văn Long - chồng bà Thuỷ tếu táo: "Dạy hàng trăm phạm nhân, hàng chục đứa trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, nhưng chồng thì còn mù chữ đây".
Vốn "cư dân Sài Gòn", nhưng từ nhỏ lớn lên trong khu lao động, cực nhọc mưu sinh trong thời buổi chiến tranh loạn lạc, nên ông Long không có điều kiện được học cái chữ. Đó cũng là nỗi day dứt lớn nhất của "bà hủ tiếu". Đã không ít lần bà muốn tập trung dạy ông nhưng rồi cuộc sống của hai ông bà cứ như trò đuổi bắt trong công cuộc mưu sinh.
Họ gặp nhau như duyên số. Năm 1988, mẹ ung thư phải chữa chạy ở TP, bà bỏ nghề lên chăm sóc mẹ và muốn tìm một người chồng để mẹ yên lòng nhắm mắt. Không hẹn hò, yêu đương, người thợ dầu đã đến khi tình cảnh mẹ con bà đang rất éo le. Một hạnh phúc nho nhỏ trong một ngôi nhà nho nhỏ. Ông lặng lẽ sau những buồn vui, sóng gió của cuộc đời bà: "Vì chồng vì con mà bà ấy phải cảnh tù tội. Bà đi tù, tôi ở nhà vẫn tin bà sẽ làm được nhiều việc có ích trong môi trường đó".
Làm việc cực nhọc, ông bị lao phổi nặng. Bao nhiêu tiền vay nợ từ ngày mẹ bệnh rồi đến chồng bệnh, cứ phình dần ra để đến nay vẫn chưa trả nổi. Gánh hủ tiếu của bà cũng chỉ đủ để trang trải cho bữa ăn gia đình. Ông luôn cười hề hề mỗi lần có mặt vợ trong ngôi nhà nhỏ. Bà biết điều đó. "Với bệnh tật ông đừng cố làm một điều gì đó, kể cả là để tôi vui. Nếu ông suy nghĩ nhiều, bệnh thêm, khổ ông khổ tôi" - bà nhắn nhủ ông. Rồi bà tận tình khuyên răn đứa con trai đang tuổi ăn tuổi lớn: "Nếu con đua đòi bạn bè làm điều bậy bạ thì cha chết nhanh hơn đấy". May mắn thay, hai đứa con ý thức được hoàn cảnh, cũng thay nhau giúp đỡ mẹ phần nào.
Mỗi lần bán hàng xong, bà cầm cuốn sổ nhàu cũ ra cộng lại vốn liếng trong một ngày. Ngày hơn ngày kém, lời lãi cũng vài ba chục ngàn đồng. "Cái xóm lao động này là vậy, bán hàng như đi chơi vậy. Dù hôm nay họ tức giận "bà tổ trưởng" rắn tay nhưng ngày mai ra gặp "bà hủ tiếu" lại cười ngay. Cái nghèo không là tội lội nhưng dễ dẫn con người ta đến con đường tội lỗi" - thoáng xót xa hiện rõ trên mắt bà khi nói.