Đó là Người tình của Marguerite Duras, giải Goncourt năm 1984.

Tác phẩm lấy bối cảnh Việt Nam những năm ba mươi, từ vùng nước mặn nghèo khó của Sa Đéc cho tới đô thị Sài Gòn náo nhiệt, từ ngôi nhà bằng sứ màu lam tại Vĩnh Long đến căn hộ độc thân giữa Chợ Lớn tấp nập. Và cả dòng sông Mêkông ngầu đục, nơi khơi nguồn cho tình yêu kỳ lạ giữa thiếu nữ Pháp và người đàn ông Trung Hoa.

Thế nhưng, nếu phải kiếm tìm một không gian đích thực cho câu chuyện thì đó là không gian tâm tưởng, điểm hợp lưu của vô vàn dòng chảy tiềm thức, cảm xúc của nhân vật xưng tôi trong tác phẩm.

Đó là hồi ức về người mẹ đau khổ, kiệt quệ, với tình yêu mù quáng dành cho đứa con trai quỷ. Đó là tâm trạng vừa ghê tởm vừa xót thương dành cho gã anh cả độc địa, truỵ lạc. Đó là tình yêu thương, mong muốn che chở khi nghĩ về người anh út yếu đuối.

Tuy nhiên, mạch chảy dữ dội, ám ảnh, đa điệu đa sắc nhất dành cho Người tình. Đó là người đàn ông Trung Hoa giàu có ngay lần đầu nhìn thấy nàng trên chuyến phà qua sông đã run-rẩy-sẵn-trong-lòng, người sau này sẽ yêu nàng bằng mối tình kỳ lạ - vừa yếu đuối, vừa mạnh mẽ, vừa cam chịu, vừa bền bỉ, vừa đớn đau, vừa tràn đầy khoái lạc.

Khơi nguồn từ khao khát được trải nghiệm trong thế giới  nhục cảm, bùng nổ bằng những cơn bão hoan lạc và kết thúc bằng một nỗi đau ám ảnh khi cô gái trở về Pháp, Người tình đã đưa độc giả đi qua những xúc cảm, ảo ảnh, cả những cơn say và nỗi đau của một tình yêu đầu đời khác thường.

Đó là nỗi đau bởi mặc cảm dị chủng, bởi những thôi thúc cồn lên từ nội tâm và bản năng, bởi quá khứ tuyệt vọng, tương lai mất dấu, hiện tại có được nhưng không thể nắm bắt hay chiếm hữu.

Tất cả những lạch ngầm thẳm sâu và kín khuất ấy đã được Marguerite Duras diễn tả qua lối văn xuôi có sức mê hoặc, hình thành từ nhịp điệu, sự nhấn nhá của câu và ngôn ngữ “dịu nhẹ, trung tính, gấp gáp… có khả năng nắm bắt tất cả các sắc thái, và đuổi kịp tốc độ chính xác của suy nghĩ và những hình ảnh” như lời nhận định của Francois Nourissier (nhà báo kiêm nhà văn nổi tiếng, thành viên ban giám khảo giải Goncourt).

Và sự xuất hiện của Người tình tại Việt Nam, có lẽ, là lời lý giải thuyết phục cho câu hỏi, tại sao bộ phim cùng tên do Jean-Jacques Annaud đạo diễn mười lăm năm trước lại được xem là một thất bại so với nguyên tác văn học.